Resocialiseren is meer dan leren appen of pinnen

LEVENSLANG | Voor langgestraften zal de reclassering haar instrumentarium moeten aanpassen, aldus Peter van der Laan.

Dde rechtbank in Den Haag deed onlangs uitspraak in het kort geding dat de levenslang veroordeelde Edwin S. had aangespannen tegen de staat. De rechtbank oordeelde dat hij in de gelegenheid moet worden gesteld deel te nemen aan resocialisatieactiviteiten. Bovendien moest binnen tien dagen begonnen worden met het opstellen van een plan dat aangeeft welke activiteiten noodzakelijk zijn.

Hiermee krijgt de discussie over levenslange vrijheid sstraf een interessante wending. Werd die discussie tot nu toe vooral gevoerd door juristen - en binnenkort door de politiek als de Kamer de brief van staatssecretaris Dijkhoff over levenslan behandelt - nu moeten ook anderen aan de slag. Er moet immers bepaald worden wat nodig is voor succesvolle terugkeer in de samenleving.

Typisch een klus voor de reclassering, zou je zeggen. De reclassering doet niet anders sinds in 1823 het Nederlandsch Genootschap tot Zedelijke Verbetering van Gevangenen begon met de begeleiding van gedetineerden bij hun terugkeer in de samenleving. De situatie is nu echter heel anders. Aan resocialisatie van levenslanggestraften deden we immers niet. De reclassering begeleidt weliswaar langgestraften en tbs'ers van wie de tbs voorwaardelijk is beëindigd, maar de periode van detentie bestrijkt nooit meerdere decennia en betrokkenen zijn tijdens detentie ook niet uitgesloten van resocialisatieactiviteiten (langgestraften) of behandeling (tbs'ers). Ervaring met levenslanggestraften is er niet.

undefined

Inschatting

De huidige werkwijze van de reclassering staat in het teken van beveiliging van de samenleving: hoe voorkomen we dat iemand opnieuw in de fout gaat. Standaard wordt een inschatting gemaakt van het risico op recidive. Het daarvoor gebruikte instrument - de zogeheten RISc - helpt bepalen welke activiteiten nodig zijn om de kans op herhaling te beperken. Het geeft ook aan hoe intensief reclasseringsbegeleiding en controle moeten zijn.

Het lijkt twijfelachtig of zo'n instrument zin heeft als iemand al zo lang geen deel meer uitmaakt van de samenleving en de gepleegde feiten van zo lang geleden zijn.

De reclassering zal haar methoden en instrumenten moeten aanpassen. Wat is nodig voor iemand wiens sociale en maatschappelijke leven meer dan twee decennia stil heeft gestaan?

Volgens sommige berichten in de media van afgelopen week is het een kwestie van leren appen, pinnen of inchecken in bus en trein. Dat is te simpel. Natuurlijk zijn de bekende resocialisatieactiviteiten nodig, gericht op wonen, werk, inkomen en sociale relaties. Idem voor ervaring opdoen met internet en vervoer. En op termijn stapsgewijs, door middel van verlof, wennen eveneens. Maar bij levenslanggestraften is meer nodig. De samenleving heeft niet stilgestaan; die beweegt en verandert.

De reclassering doet er goed aan te toetsen wat iemand weet van de huidige samenleving en welke kennis en vaardigheden nodig zijn om daaraan succesvol deel te nemen.

undefined

Cursus

Gevangeniswezen en reclassering werken nu al met allerlei gedragsinterventies, gericht op sociale vaardigheden, het verkrijgen van werk en inkomen, omgaan met agressie en geweld, enzovoort. Voor levenslanggestraften die in aanmerking komen voor resocialisatieactiviteiten zou er een cursus moeten komen, die doet denken aan een vak als maatschappijleer op de middelbare school. Een cursus die laat zien hoe de samenleving functioneert, hoe dat zo gekomen is, waar het naartoe gaat en welke kennis en vaardigheden nodig zijn om je staande te houden en te kunnen functioneren.

undefined

Slachtoffers

En dan nog iets: voor de belangen van slachtoffers en nabestaanden is in het hedendaagse strafrecht, en ook in het reclasseringswerk, tegenwoordig veel meer aandacht. Dat moet ook een plek krijgen. Ik denk aan een programma in het teken van 'herstel', met aandacht voor bewustwording en eventueel bemiddeling, verzoening en materiële en immateriële genoegdoening richting slachtoffers en nabestaanden.

De reclassering hefet nog geen enkele ervaring met resocialisatie van levenslanggestraften. FOTO CATRINUS VAN DER VEEN, anp

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden