Reservaat voor de rijken

Het is een van de welvarendste delen van Nederland, maar het blijft niet vanzelf goed gaan in het Gooi. Er dreigt een toekomst als 'het groene graf'. Het bestuurlijke antwoord: gemeentefusies, met vandaag alvast verkiezingen.

Het geluid van de snelweg in de verte is nog net te horen. Er hangt regen in de lucht, een milde bries ruist zachtjes door het gebladerte - voor zover dat nog niet van de bomen gevallen is. In de tuinen rond de rustieke villa's hier, aan de bosrijke oostkant van Naarden, is her en der een bewoner bezig met de bladeren op de grond: die worden bij elkaar geharkt en met een kruiwagen op een hoop langs de kant van de weg gekieperd.

Een man van in de zestig maakt een wandelingetje door de buurt. Hans Dubourcq heet hij en ja, hij is zich ervan bewust dat hij naar de stembus mag. Op 1 januari gaat Naarden samen met Bussum en Muiden op in de nieuwe gemeente Gooise Meren en de inwoners ervan kiezen vandaag hun nieuwe gemeenteraad.

Waar die verkiezingen over gaan? "Nergens over", zegt Dubourcq met een glimlachje. Geen kwesties die de nieuwe gemeente moet aanpakken? "Ach, iedere bewoner hier in de straat heeft wel zo z'n klachtjes", zegt hij. "Dat de straat niet goed genoeg schoon gehouden wordt of dat het gras in de berm te laat gemaaid wordt."

Zelf heeft hij zulke klachten niet. De bewoners van deze wijk mogen hun bladeren langs de kant van de weg gooien, de gemeente haalt ze op. Dat gebeurt in deze buurt het laatst, half december pas, want hier staan veel beuken en die houden hun bladeren lang vast. "Dat is dus goed geregeld."

Niets aan de hand hier in het Gooi? Het heeft er alle schijn van. Dit is een van de welvarendste gebieden van Nederland, hier wonen vooral mensen met wie het goed gaat, mensen met veel geld. En de meesten wonen er schitterend, midden in het groen en toch niet al te ver van de steden waar dat geld verdiend wordt, Amsterdam en Utrecht.

Toch is de Gooi- en Vechtstreek bestuurlijk gezien een zorgenkindje, al jaren. De regio valt uiteen in negen gemeentes. Daar zitten heel kleintjes bij (Muiden met 6200 inwoners, Blaricum met 9300), maar ook van de grotere vraagt de provincie Noord-Holland zich af of die wel krachtig genoeg zijn om zich van al hun taken te kwijten.

Opeenvolgende voorstellen voor een gemeentelijke herindeling sneuvelden wegens gebrek aan draagvlak. Het 'water' van de Vechtstreek (Muiden, Weesp, Wijdemeren) wilde niet samen met het 'zand' van het Gooi en geen van de rijke gemeenten voelde ervoor samen te gaan met het veel minder welgestelde Weesp. En alom hechten burgers en bestuurders aan hun 'eigenheid'.

In een van de vele analyses die de afgelopen jaren zijn opgesteld over samenwerken in het Gooi sprak oud-minister Pieter Winsemius van bestuurders die 'meestribbelen'. Ze vergaderen samen, ze stellen rapporten op, maar actie ondernemen ze zelden. De streek "wordt bewoond door blije mensen die het goed hebben in hun afgeschermde reservaat, hun paradijs op aarde", schreef Winsemius - dus waarom zouden ze ook?

Zo bezien is het een klein wonder dat Bussum, Naarden en Muiden te elfder ure toch instemden met een fusie. En volgens Ralph de Vries (D66), als gedeputeerde van Noord-Holland verantwoordelijk voor de bestuurlijke verhoudingen in de provincie, werkt die fusie als een katalysator. "Andere gemeenten kijken nu ook om zich heen, op zoek naar meer samenwerking."

Is dat dan nodig? Ja, zegt Pieter Tordoir, hoogleraar geografie en planologie aan de Universiteit van Amsterdam. Hij werkte mee aan een 'verkennend onderzoek' dat de provincie anderhalf jaar geleden liet uitvoeren na het stuklopen van het zoveelste herindelingsplan. De Gooi- en Vechtstreek is welvarend, dat klopt, betoogt hij, maar zonder duidelijke keuzes dreigt de regio haar aantrekkelijkheid te verliezen.

'Een Hollands Fontainebleau'

"Het Gooi is een streek van nationaal economisch belang", steekt Tordoir van wal. "Elke wereldstad heeft zo'n gebied voor de welgestelde elite nodig, om de internationale concurrentie aan te kunnen en om te blijven groeien. Wat Fontainebleau is voor Parijs en het graafschap Kent voor Londen, is het Gooi voor Amsterdam en ook Utrecht. Gaat het in het Gooi niet goed, dan is dat schadelijk voor die steden. En vanwege het economisch belang van die steden ook voor heel Nederland."

Maar zo belangrijk blijft de Gooi- en Vechtstreek niet vanzelf, blijkt uit het onderzoek waaraan Tordoir meewerkte. Het gebied is vol, ingeklemd als het is tussen water en natuurgebieden. Er wordt weinig gebouwd en de huizen blijven daardoor duur. Jongeren die minder geld te besteden hebben, trekken weg en de regio vergrijst. Al tien jaar groeit de bevolking nauwelijks. De werkgelegenheid neemt af, net als het aantal winkels - en veel sterker dan elders in de provincie.

"Als je alles op z'n beloop laat, als je de krachten van de markt hun gang laat gaan, dan verdwijnen goedkope woningen en ook alles wat met bedrijvigheid te maken heeft", waarschuwt Tordoir. "Dat alles wordt dan gesloopt en vervangen door nog meer dure villa's. Want dat levert het meeste op."

Een scherpe tweedeling zou uiteindelijk het gevolg kunnen zijn, vervolgt Tordoir: het Gooi een enclave voor de happy few, de minder welgestelden naar bijvoorbeeld Almere. "Zo scherp als die tweedeling rond Parijs is, zal het hier misschien niet worden - dat hebben we in Nederland ook nooit gewild. Maar deze trend is wel gaande, nu al."

Daarom heeft het Gooi bestuurders nodig, besluit Tordoir, die de regio in haar samenhang bezien en ook over de grenzen ervan heen willen kijken: naar Amsterdam, naar Utrecht, naar Almere. Het samenvoegen van al die gemeenten die daartoe tot nu toe nauwelijks in staat bleken, kan een stap in de goede richting zijn.

"Ja, we hebben hier een traditie van gooien en vechten", zegt Wimar Jaeger over de bestuurders in het Gooi - hij is namens D66 wethouder in Hilversum, met onder meer de regio in zijn portefeuille. Hilversum deed daaraan mee, voegt hij eraan toe. "Hier werd lang gedacht: wat goed is voor Hilversum is goed voor het Gooi. Nu draaien we het om."

En dat is nodig ook. Want, erkent Jaeger, het toekomstbeeld dat Tordoir en anderen schetsen, is niet uit de lucht gegrepen. "De Gooi- en Vechtstreek verliest aan economische dynamiek, de binnensteden dreigen minder levendig te worden, de bevolking wordt steeds ouder en eenvormiger."

Is dat erg, zolang die bevolking rijk en tevreden is? Ja, zegt Jaeger. "Want ook die welvarende bevolking wil geen doodse steden. En trouwens, die bloei is hoogstens tijdelijk, want al die oudere bewoners overlijden een keer, en het is maar de vraag of er daarna een volgende generatie deze kant op komt." Voor het Gooi dreigt een toekomst als 'het groene graf', zoals de wethouder het uitdrukt.

Dat de gemeentebesturen tot nu toe nooit samen optrokken, heeft de Gooi- en Vechtstreek geen goed gedaan, vervolgt Jaeger. Ze schoven zelden aan bij overleggen met de gemeenten in de omstreken van Amsterdam, ze lobbyden nooit in Den Haag. Beslissingen óver hen werden genomen zónder hen, met alle gevolgen van dien.

"De snelweg A1 wordt nu op de schop genomen. Tót knooppunt Muiderberg, met de afslag naar Almere - en niet verder het Gooi in", zegt Jaeger ter illustratie. "En we hebben hier een aantal spoorwegovergangen waar de slagbomen langer dicht dan open zijn, al jaren, maar waaraan ProRail niets doet omdat we er niet samen op aandringen."

Samen door één deur

Na de raadsverkiezingen van vorig jaar is er wel iets veranderd, zegt Jaeger. Het 'kwartje is gevallen', de nieuwe gemeenteraden hebben oog voor het belang van samenwerken en de nieuwe wethouders 'kunnen beter samen door één deur'. Dat helpt, maar Jaeger denkt - en met hem de Hilversumse gemeenteraad - dat op de lange termijn alleen een fusie tot één grote gemeente Gooiland echt soelaas biedt.

Zo ver gaat de Noord-Hollandse gedeputeerde De Vries niet. "Als ik dat nu hardop zeg, creëer ik mijn eigen oppositie - leer mij het Gooi kennen", zegt hij met een lach. Maar de provincie heeft het Gooi goed in het vizier. Ze is bezig op een rijtje te zetten welke 'opgaven' de regio te wachten staan tussen nu en 2030 en ze gaat na of de gemeenten sterk genoeg zijn om die aan te kunnen. "Overal in de provincie is van alles in beweging", zegt De Vries. "Maar in het Gooi niet, dat is geen regio waarvan je zegt: daar gebeurt het." De gemeentebesturen moeten dus aan de slag, vervolgt hij. "En als blijkt dat ze niet genoeg slagkracht hebben of te weinig oog voor de samenhang, dan zal de provincie zich ermee bemoeien. Zeker."

Daarover gaan de verkiezingen van vandaag in Gooise Meren niét - althans niet als het aan de partijen ligt die eraan meedoen. Waarover dan wel? Dat is niet zo eenvoudig vast te stellen, bleek vorige week tijdens een lijsttrekkersdebat in het gemeentehuis van Bussum. Echt netelige kwesties, zaken waarover de meningsverschillen hoog opliepen, waren er niet. Betaald parkeren in het centrum van Bussum? GroenLinks is voor. Winkels open op zondag? De ChristenUnie is tegen. Armoedebeleid? Geen enkel verschil van mening.

"Politici zijn onbetrouwbaar", riep de man van een van de twee ouderenpartijen nog - vijftigplussers genoeg hier, kennelijk. Maar niemand ging erop in en toen hij besefte wat 'ie gezegd had, voegde hij er met een sullig lachje aan toe: "Ik ben net begonnen, dus ik heb nog een schone lei."

En toen alle lijsttrekkers aan het slot van het debat in dertig seconden mochten proberen de laatste twijfelende kiezer te overtuigen, begon de dame van de VVD over hockey, 'de grootste sport in de gemeente'. "Er is een schrijnend tekort aan hockeyvelden. Dat wil de VVD echt oplossen."

Het blijft wel het Gooi, natuurlijk.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden