Republikeinse Partij verteerd door richtingenstrijd

De prominente Republikein John Boehner kondigde een paar dagen geleden zijn vertrek aan als voorzitter van het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden.Beeld ap

Terwijl de kandidaten van de Republikeinen elkaar zwart maken, kijkt de partij bedaard toe, klaar om zoals elke vier jaar de rijen te sluiten zodra duidelijk is wie de vaandeldrager wordt. Aan dat ideaal voldoet de Republikeinse partij totaal niet meer.

Het tussentijdse vertrek van John Boehner, de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, bewijst dat de richtingenstrijd in de partij veel dieper steekt, en hem zelfs zou kunnen splijten.

Er ging een groot gejuich op toen kandidaat Marco Rubio, senator voor Florida, op een bijeenkomst van conservatieve Republikeinen het nieuws van Boehners vertrek bekendmaakte.

En in een tv-interview zondagochtend erkende Boehner niet alleen dat hem een een motie van wantrouwen te wachten stond vanuit een deel van de Republikeinse fractie, maar dat degenen die hem zouden steunen - een meerderheid van de fractie - daar in hun kiesdistrict behoorlijk kritiek voor zouden krijgen.

De onvrede is nu eenmaal groot onder de Republikeinen, en dan vooral onder de trouwe partijgangers waarvan je kunt verwachten dat ze zullen stemmen in de voorverkiezingen.

Complicaties
Die onvrede leidt ertoe dat ruim de helft van de stemmen - althans in peilingen nu - gaat naar buitenstaanders als Donald Trump, Ben Carson en Carly Fiorina. En hun concurrenten doen daarom ook hun best om zich te distantiëren van wat er in Washington gebeurt - wat natuurlijk makkelijker is voor een gouverneur als Chris Christie dan voor senatoren als Marco Rubio en Ted Cruz.

Maar de scheidslijnen tussen de kandidaten in de presidentsverkiezingen lopen heel anders dan die tussen de afgevaardigden, en dat kan zorgen voor interessante complicaties, analyseert de New York Times.

In de aanloop naar de presidentsverkiezingen drommen de Republikeinen samen bij de eerste de beste die een alternatief lijkt voor de gevestigde orde.

Eerst was het eventjes Scott Walker, die deze week afscheid nam van de race op een moment dat zijn aanhang bijna onmeetbaar was.

Onsportief
Nu is het Donald Trump, die lange tijd onkwetsbaar leek voor de spot en afkeuring van serieuze media en politici, maar die nu toch zijn top bereikt lijkt te hebben, en in de peilingen Ben Carson naast zich moet dulden. (En daar op de van hem bekende onsportieve manier op reageert).

In het Huis van Afgevaardigden is de scheidslijn veel meer regionaal: de conservatieven in de Republikeinse fractie die het John Boehner zo moeilijk maakten, komen vooral uit het zuiden van het land en uit het gebied tussen Californië en de Rocky Mountains. In die streken heerst een grote afkeer van de overheid, en taai verzet tegen de legalisering van abortus.

Zo lang deze Republikeinse afgevaardigden die ideologie maar uitdragen, is hun positie in hun kiesdistrict veilig. Ook als ze dingen proberen waar meer gematigde collega's - en John Boehner - niets van moeten hebben.

Zoals wat komende week dreigde: het blokkeren van een simpele verlenging van de begroting van dit jaar. De conservatieven wilden niet dat er geld in de begroting zou staan voor Planned Parenthood, een organisatie die onder andere abortussen uitvoert (al gaat naar die activiteit nooit overheidsgeld).

Districtenstelsel
Conservatieve en gematigde Republikeinen heb je natuurlijk overal, maar door het districtenstelsel worden in het Huis van Afgevaardigden die regionale verschillen versterkt. Een rechtse staat als Oklahoma stuurt rechtse Republikeinen naar Washington. Een progressieve staat als Massachusetts stuurt Democratische Congresleden naar Washington. Dat de plaatselijke Republikeinen daar een stuk gematigder zijn, komt in de hoofdstad als het ware niemand te weten.
Maar die Republikeinen kiezers uit Massachusetts kunnen wel stemmen in de voorverkiezingen van hun partij, en daar hebben ze net zoveel invloed als de Republikeinen uit Oklahoma.

Het is daardoor heel goed mogelijk dat er tijdens de voorverkiezingen op het nippertje toch weer een kandidaat uit de bus komt die een praktiserend politicus is, en regeren belangrijker vindt dan stijf en strak bij je principes blijven.

Als hij president wordt, dan kan hij net als John Boehner regelmatig een opstand in eigen gelederen verwachten. En zo wordt het steeds moeilijker om de Republikeinse partij nog als één partij te zien.

Donald Trump moet inmiddels de zenuwarts Ben Carson naast zich dulden in de peilingen.Beeld ap
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden