Republikeinse kandidaten zitten met de paus in hun maag

Paus Franciscus. Beeld reuters
Paus Franciscus.Beeld reuters

Voor de strijd om het Amerikaanse presidentschap was het in de week dat de paus met zijn klimaatencycliek kwam, extra leuk dat zoveel kandidaten katholiek zijn. Bij de Republikeinen hebben we het dan over Jeb Bush, Chris Christie, Bobby Jindal, John Kasich, George Pataki, Marco Rubio en Rick Santorum.

Normaal gesproken speelt dat geen rol. Over de manier waarop iemand in God gelooft, is de Amerikaanse kiezer de afgelopen jaren een stuk ruimhartiger gaan oordelen. Dat iemand als John F. Kennedy in 1960 speciaal een toespraak moest houden om als kandidaat te verklaren: "Ik spreek niet voor mijn kerk over politieke aangelegenheden, en mijn kerk spreekt niet voor mij", is nu niet meer goed voorstelbaar. En voor wie hard bewijs wil dat de VS niet meer worden geregeerd door WASP's (White Anglo-Saxon Protestants): van de negen leden van het Hooggerechtshof zijn er maar liefst zes katholiek, en de andere drie zijn joods.

Maar deze week was er dan toch weer even een moment dat je met goed fatsoen aan een politicus kon vragen wat hij ging doen met een uitspraak van de paus. Want een encycliek is een document om te gehoorzamen, en "Laudatio si" liegt er niet om: de mensheid moet iets doen aan de opwarming van het klimaat, voor het te laat is.

Oplichterij
Dat botst keihard met een ander geloof dat in de Republikeinse partij wijdverspreid is: dat het hele verhaal over klimaatverandering oplichterij is van wetenschappers die profiteren van de gigantische budgetten die hun bangmakerij oplevert. Of minstens een theorie die in de wetenschappelijke wereld heftig omstreden is.

Voor beide visies moet je flinke oogkleppen opzetten om ze ongeschonden te bewaren in een land waarin je allerlei insecten- en vogelsoorten steeds noordelijker ziet komen, de zeespiegel meetbaar stijgt en het weer ongewone dingen doet.

Het antwoord dat Jeb Bush gaf op vragen van journalisten, sloot helemaal aan bij de aanpak van Kennedy: "Ik ga naar de kerk om in mijn geloof gesterkt te worden, erin uitgedaagd te worden. Ik ga niet naar de mis voor economisch beleid of politieke zaken." zei hij.

Bush is overigens een van de kandidaten die wel in klimaatverandering gelooft, maar hij houdt de mogelijkheid nog open dat het gewoon de natuur is die ons een tijd lang parten speelt.

Van Rick Santorum zou je verwachten dat hij er minder makkelijk onderuit komt, zich te conformeren aan de encycliek. Hij is een aartsconservatief, die vier jaar geleden, toen hij ook een gooi deed naar het presidentschap, in een interview rustig zei dat gebruik van anticonceptiemiddelen niet is "zoals het hoort te zijn'".

Maar als het om klimatologie gaat, is hij opeens niet meer zo recht in de leer. Hij gooit de paus het geblunder van zijn voorgangers met de om de aarde draaiende zon voor de voeten: "De kerk heeft er een paar keer flink naast gezeten op wetenschappelijk gebied", zei hij. En als lid van de kerk sprekend: "Ik denk dat we de wetenschap dan ook maar beter kunnen overlaten aan de wetenschap, en ons concentreren op waar we goed in zijn, namelijk theologie en moraal."

Andere rol van de Bijbel
Het was een slimme retorische zet, met natuurlijk één gapend gat erin: ten tijde van paus Paulus V en Galileo beriep de kerk zich op de Bijbel. Daarvan moest de inhoud voor waar worden aangenomen, ook al leken waarnemingen van mensen als Galilei, met nog maar pas uitgevonden instrumenten zoals de telescoop, die tegen te spreken. Ten tijde van paus Franciscus en het Intergovernmental Panel on Climate Change toont de kerk respect voor de meest recente satellietwaarnemingen, en voor de computermodellen waarmee onderzoekers die waarnemingen interpreteren. En wordt uit de Bijbel vooral de moed geput, het probleem bij de horens te vatten.

Onder de Republikeinse kandidaten is er niemand te vinden die, zoals president Barack Obama en zijn mogelijke opvolgster Hillary Clinton, de uitstoot van CO2 min of meer voortvarend wil aanpakken. Maar een enkeling durft wel een klein stapje in die richting te doen. Chris Christie, de gouverneur van New Jersey, erkent zowel de opwarming als de rol van de mensheid erin, al wil hij nog wel discussiëren over het relatieve belang van het probleem.

Maar Christie is dan ook de kandidaat die de pensioengerechtigde leeftijd wil verhogen, een voorstel waarmee hij punten scoort voor politieke moed, maar moeite zal hebben de doorgaans wat oudere Republikeinse kiezer voor zich te winnen.

En dat is ook het probleem voor de andere Republikeinse kandidaten, katholiek of niet: ze moeten rekening houden met de bereidheid van hun achterban om nieuwe kennis te aanvaarden en pijnlijke maatregelen te verwelkomen. Misschien is 'Laudatio si' de kandidaten in stilte wel op andere gedachten aan het brengen, maar durven ze het nog niet hardop te zeggen. En dan zijn ze in stilte misschien ook wel eens jaloers op de paus, die dat probleem niet heeft.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden