Republikeinse en Democratische overlopers zijn zeldzaam, maar dat is niet altijd zo geweest

Donald Trump spreekt het Amerikaanse Congres toe. Beeld REUTERS

Het getuigenverhoor woensdag van de ex-advocaat van Donald Trump, Michael Cohen, leverde een hoop nieuws op, maar één ding was vertrouwd: Democraten en Republikeinen hoorden totaal andere dingen. 

De Democraten hoorden een voormalige naaste medewerker van de president vertellen hoe deze dacht en opereerde en hoe dat soms de grens tussen onbehoorlijk en onwettig overschreed. De Republikeinen hoorden iemand die veroordeeld is voor liegen tegen het Congres nog meer leugens vertellen aan het Congres.

Dat de twee grote partijen in de VS de wereld in bijna alle opzichten anders bekijken, zijn we al heel lang gewend. Maar het is niet altijd zo geweest. Een halve eeuw geleden had je nog veel Democratische Congresleden die voor lagere belastingen en lagere overheidsuitgaven waren, en Republikeinen die voor het recht op abortus waren.

Die overlapping liet een groep onderzoekers een paar jaar geleden gezien in een boeiende grafiek. Daarin stellen blauwe en rode punten respectievelijk Democratische en Republikeinse leden van het Huis van Afgevaardigden voor. Van elke afgevaardigde telden de onderzoekers hoe vaak die over een wetsontwerp of motie precies hetzelfde had gestemd als elke andere afgevaardigden.

Het is een mooie manier om polarisatie in kaart te brengen: er zitten 435 leden in het Huis met stemrecht, en bij elkaar levert dat ruim vijf miljoen paren op waarvan je het stemgedrag vergelijkt. Als twee afgevaardigden vaak hetzelfde stemmen, staan ze in de grafiek dichter bij elkaar. Uiteraard zie je daardoor een rode en een blauwe groep ontstaan. Meestal stem je als afgevaardigde immers mee met je eigen fractie. Maar in de jaren ‘50 en ‘60 van de vorige eeuw zie je dat de grens tussen blauw en rood geleidelijk verloopt: daar vind je de afgevaardigden die vaak overlopen. De jaren daarna zie je die grens scherper worden en uiteindelijk rood en blauw letterlijk uit elkaar drijven.

Compromissen

Dat is niet per definitie een teken dat Amerika verdeelder is geworden. Voor- en tegenstanders van lage belastingen of het recht op abortus vinden elkaar nu net zo onverstandig als vroeger. Maar ze zitten minder vaak in dezelfde partij. En dat maakt het een stuk moeilijker politieke compromissen te sluiten. Wie zijn zin wil doordrukken, moet het tegenwoordig hebben van het verketteren van de andere partij en hopelijk winst bij de volgende verkiezingen.

De grafiek laat zien dat de trend naar meer polarisatie zestig jaar lang maar één kant op ging. Kan hij omkeren? Hoe zou er weer meer begrip kunnen komen tussen Republikeinen en Democraten?

Als het ooit nog gebeurt, dan in het tijdperk-Trump zou je zeggen. De Amerikaanse president vraagt er bijna om dat Democraten en Republikeinen op zijn minst de rijen sluiten als het gaat om hem in toom te houden. Maar hoeveel onwaarheden hij ook spreekt (tot half februari waren het er 8718 sinds hij president werd), hoe onsamenhangend en grof zijn toespraken ook zijn (zaterdag hield hij het op een bijeenkomst van conservatieven in Washington bijna tweeënhalf uur vol): hij blijft voor de Republikeinen hun president.

Maar helemaal de vrije hand krijgt de president toch niet. Afgelopen week werd in het Huis van Afgevaardigden een wet aangenomen die de door Trump aan de grens uitgeroepen noodtoestand met onmiddellijke ingang weer beëindigt. Alle Democraten stemden voor, en ook 13 Republikeinen. Dat is maar een op de vijftien Republikeinen in het Huis, maar het is een signaal. Want dankzij de Democratische meerderheid was ook zonder hun stem de wet wel aangenomen, dus ze hadden zich gemakkelijk kunnen verstoppen.

Nog sterker zal het signaal zijn als ook in de Senaat die wet wordt aangenomen. Daar hebben de Republikeinen namelijk een meerderheid. Van die meerderheid moeten er minstens vier eventjes overlopen naar het Democratische kamp om de wet aangenomen te krijgen. Elk van hen zal zich er bij de eigen kiezers voor moeten verantwoorden de mogelijk doorslaggevende stem te hebben uitgebracht. Drie hebben zich al gemeld.

Veto

Als er nog een vierde komt – de senatoren Lamar Alexander en Rand Paul lijken beide ook tegen te zullen stemmen – dan heeft Trump voor het eerst een meerderheid in het Congres die zich verzet tegen een van zijn belangrijke beleidswensen. Hij kan dat oordeel naast zich neerleggen door de wet met zijn veto terug te sturen naar het Congres. Dan is er een tweederde meerderheid nodig om de noodtoestand alsnog te stoppen. En daarvoor zullen er niet genoeg Republikeinse overlopers zijn. Maar algemeen wordt het wel als een politieke tegenslag voor Trump gezien als hij tot dat veto gedwongen wordt.

Het schouwspel van Republikeinse steun voor een Democratische wet had deze week zijn spiegelbeeld in het Huis van Afgevaardigden, over een heel ander onderwerp. Toen daar een wet werd behandeld over de regulering van vuurwapens, kwam een amendement van de Republikeinse minderheid erdoor dankzij steun van een aantal Democraten. Dat waren afgevaardigden uit districten die niet door en door Democratisch zijn. Om in 2020 herkozen te worden, moeten die afgevaardigden over een gevoelig onderwerp als wapenbezit omzichtig opereren.

Hoe begrijpelijk ook, van hun leidster Nancy Pelosi kregen ze de wind van voren. Willen de Democraten in het tijdperk-Trump iets voor elkaar krijgen, was haar boodschap, dan moeten ze toch echt één lijn trekken. Toenadering tussen Democraten en Republikeinen moet wat haar betreft kennelijk van één kant komen.

Lees ook: 

Oud-advocaat noemt Trump een racist en een oplichter

Terwijl Donald Trump in Hanoi zijn land vertegenwoordigde, noemde zijn vroegere advocaat hem afgelopen week live op televisie een racist, een oplichter en een bedrieger. Michael Cohen gaf een commissie van het Congres meer details over de betrokkenheid van Trump bij diverse schandalen rond zijn verkiezing als president. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden