Republikeinen lopen hard van stapel Ideologen: het roer in de VS moet radicaal om

WASHINGTON - Het heet de Republikeinse Revolutie, de grootscheepse plannen van de Grand Old Party om haar 'Contract met Amerika' uit te voeren.

Voor de verkiezingen van vorige week tekenden driehonderd Republikeinse kandidaten een actieplan om in de eerste honderd dagen na 21 januari 1995 een groot aantal nieuwe Republikeinse wetsontwerpen in te dienen, variërend van belastingverlaging, meer defensie-uitgaven, een herziening van Clintons wet tegen de misdaad, een grondwetswijziging om bidden op de openbare school toe te staan, tot een drastische hervorming van de bijstandswet.

Volgens het recept van hun ideologische vader Ronald Reagan prediken deze ideologen dat de overheid niet de problemen voor de burgers oplost, maar zelf grotendeels het probleem is. Daarom moeten de dure en niets opleverende overheidstaken aanzienlijk worden ingekrompen.

De nieuwe leiders in het Congres, met name die in het Huis van Afgevaardigden, lopen hard van stapel. Nauwelijks een week na hun verpletterende verkiezingsoverwinning worden de media overstroomd met Republikeinse plannen om Amerika radicaal te hervormen. De nieuwe voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Newt Gingrich, constateert dat Amerika onder het leiderschap van een door de Democraten gedomineerd Congres de afgelopen vijftig jaar de verkeerde weg is ingeslagen en een samenleving heeft geschapen, die niet gebaseerd is op arbeid, beloning en moraal, maar op luiheid, bedelarij en zedeloosheid. Hij doelt op het 'welfare'-systeem, de bijstandswetten voor de allerarmsten in de Amerikaanse samenleving.

Het waardenstelsel van Amerika is volgens Gingrich systematisch ondergraven door wat hij 'de tegencultuur' noemt. In de jaren zestig en zeventig was de voormalige senator en Democratische presidentskandidaat George McGovern daarvan het symbool, in de jaren negentig is dat Bill Clinton. Als gevolg van die 'tegencultuur' staat het gezin niet langer centraal in de samenleving.

De 'tegen-cultuur' vindt zijn oorsprong in Roosevelts New Deal en heeft Amerika triljoenen gekost aan subsidies, de beloning voor luiheid, zedeloosheid en gemakzucht. Het resultaat is een groeiende onderklasse die liever de hand ophoudt dan een baan zoekt, onwettige kinderen krijgt, drugs gebruikt, steelt en moordt, en uiteindelijk in de gevangenis belandt.

Het Congres heeft enkele maanden geleden een anti-misdaadwet aangenomen, die strenger straffen en het bouwen van meer gevangenissen combineert met preventie. Maar de nieuwe Republikeinse leiders willen nog strengere straffen en nog meer gevangenissen. Om dat te financieren willen zij preventieve programma's, zoals cursussen voor een vakopleiding schrappen.

Volgens de bestaande bijstandswet zijn niet werkende ongehuwde moeders verzekerd van een minimum-inkomen. Het gaat om tieners, vaak zelf nog kinderen, die op steeds grotere schaal kinderen de wereld in schoppen zonder enige kans op een toekomst. Het gevolg van de bijstandswet is, zo zeggen de conservatieve ideologen, dat er geen enkele prikkel is om een andere levenswijze te beproeven.

Misdaad, geweld, drugs, onwettigheid, het is allemaal te wijten aan de ontspoorde Amerikaanse maatschappij en cultuur. Democraten, met president Clinton voorop, hebben plannen opgesteld om het systeem te hervormen, maar dat is een verkeerd uitgangspunt: Amerika is op de verkeerde weg. Het is zinloos aan het bestaande systeem te schaven. Het roer moet radicaal om.

Dat komt er in wezen op neer dat de Republikeinen de sociale bijstand grotendeels af willen schaffen. Het vacuum moet dan maar worden opgevuld door vrijwilligers en het Leger des Heils.

Er zijn ook ingrijpende plannen voor de economie en de belastingen. Het bedrijfsleven moet niet belemmerd worden door een bemoeizuchtige bureaucratie die ondernemers aan allerlei regels wil binden, zoals milieumaatregelen en anti-rookverboden.

Bill Archer, de nieuwe voorzitter van de machtige begrotingscommissie van het Huis wil de belastingwetgeving aanpakken. Dat betekent een belastingverlaging voor de middenklasse en intrekking van de belastingverhoging voor de rijken die Clinton het vorig jaar heeft doorgevoerd. Maar zijn plannen gaan verder. Hij wil uiteindelijk de inkomstenbelasting geheel afschaffen en vervangen door een soort nationale btw. Dat sluit aan bij de gedachte dat een groot en bureaucratisch fenomeen als de belastingdienst de doorsnee burger tot last is.

Een van de weinige gebieden waar de Republikeinse radicalen meer overheidsinmenging voorstaan, is de abortus. Zij willen de wettelijke mogelijkheden van abortus verder terugdringen en subsidies voor abortusklinieken geheel afschaffen.

Of de Republikeinse leiders van het Huis van Afgevaardigden in staat zijn hun plannen ook uit te voeren, is nog maar de vraag. Clinton heeft altijd nog een vetorecht. Hij kan weigeren een wet die het Republikeinse Congres heeft aangenomen te ondertekenen. Dan is er zowel in de Senaat als het Huis van Afgevaardigden een tweederde meerderheid nodig om dat veto op te heffen, en de Republikeinen beschikken niet over zo'n meerderheid.

Maar voordat eventuele wetten het Witte Huis bereiken, zijn er nog aanzienlijke obstakels in de Senaat, waar de Republikeinen veel minder hard van stapel lopen. Dat komt in de eerste plaats omdat de nieuwe meerderheidsleider, Bob Dole, geen gedreven ideoloog is, maar een conservatieve pragmaticus.

Nog belangrijker is dat de Senaat veel meer middelen heeft dan het Huis om wetgeving te vertragen. De minderheidspartij kan wetten onbeperkt amenderen en er eindeloos over debatteren. Om een eind te maken aan de zogenaamde filibuster, het eindeloze debat, is een meerderheid van 60 stemmen nodig. De Republikeinen beschikken daar niet over. Het is daarom niet waarschijnlijk dat de Senaat even revolutionaire wetten zal aannemen als het Huis.

Daar komt bij dat de rivaliteit in de Senaat tussen Republikeinen onderling groter is dan in het Huis. Velen staan te popelen om zich kandidaat te stellen voor de presidentsverkiezingen in 1996. De senatoren Phil Gramm, Bob Dole en Arlen Specter hebben hun kandidatuur al aangekondigd. Zij zullen zich meer door electorale dan ideologische overwegingen laten leiden.

President Clinton heeft echter vanuit de Senaat andere problemen te vrezen. In de eerste plaats is de wraakzuchtige senator Alfonse D'Amato uit New York van plan zo snel mogelijk het onderzoek te heropenen naar de financiële transacties van de Clintons in Arkansas, voordat zij naar Washington kwamen, de zogeheten Whitewater-zaak. En de aartsconservatieve senator Jesse Helms is als voorzitter van de buitenlandcommissie van plan de internationale politiek van de president te dwarsbomen. Helms wil af van de buitenlandse hulp, en de contributie voor de VN en de NAVO tot een minimum beperken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden