Republikeinen in crisis

presidentsverkiezingen | VS Vandaag is de laatste dag van de Republikeinse Conventie die Donald Trump officieel als presidentskandidaat naar voren schoof. Of hij in november nou wint of verliest, de partij wordt nooit meer hetzelfde.

Zelfs bidden kon deze week op de Republikeinse Conventie al tot rumoer leiden. 'Verachtelijk', noemde de conservatieve website The Federalist de actie van dominee Mark Burns, die maandag een zitting mocht openen met gebed. Want wat een moment had moeten zijn van bezinning op de eenheid van partij en land, net als even daarvoor de eed van trouw aan de vlag en het zingen van het volkslied, werd een viering van de verdeeldheid. "Republikeinen!", riep Burns, "We moeten ons verenigen, want de vijand, dat zijn niet andere Republikeinen, maar Hillary Clinton en de Democraten. Laat ons bidden." En in het gebed zelf maakte hij duidelijk aan wiens kant God dient te staan: "Bewaar het leven van Donald Trump, geef hem de woorden, geef hem de ruimte, geef hem de macht en het gezag om de volgende president van de Verenigde Staten van Amerika te worden, in Jezus' naam. Als je het gelooft, roep amen!"

Lang niet alle Republikeinen roepen daar 'amen!' op en veel prominente leden van de partij bleven zelfs weg. Oud-presidenten George H.W. en George W. Bush, bijvoorbeeld, en de vorige twee kandidaten voor het presidentschap, John McCain en Mitt Romney.

Moeite

De gevestigde machten in de partij kunnen nog steeds maar met moeite geloven dat de Republikeinen iemand nomineerden, voor het eerst, die nog nooit een belangrijke politieke of militaire functie heeft vervuld. Iemand in wiens hoofd regelmatig allesbehalve Republikeinse ideeën opduiken en die ze dan gewoon nog in een microfoon roept ook. Iemand die voor hun prestaties van de afgelopen jaren geen goed woord over heeft.

"Toen hij zich kandidaat stelde, kon je niemand vinden die dat serieus nam. Ik ook niet", bekent Leah Wright Rigueur, historica en docente openbaar bestuur aan de Harvard-universiteit. "Maar hoezeer zijn uitspraken ook de perken te buiten gingen, tegen de islam, tegen immigranten, in de peilingen bleef hij stijgen."

Tijdens die opmars bleven waarnemers als Rigueur verwachten dat de leiding van de partij de projectontwikkelaar en tv-showman op de een of andere manier wel de voet dwars zou zetten. "We overschatten hun macht, we onderschatten het sentiment dat hij had aangeboord. En we hadden beter moeten weten: gezien de populariteit bij de Republikeinen van een figuur als Sarah Palin, acht jaar geleden; hoe populair de Tea Party was; de diepte van de islamofobie en het anti-immigrantensentiment in het land. Al die dingen samen maakten de situatie in de Republikeinse Partij ideaal voor iemand als Trump. Een deel van de achterban was heel, heel boos. Ze moesten niets meer hebben van mensen uit Washington, van beroepspolitici."

Die politici hebben zelf het bed voor Trump gespreid, vindt Rigueur. Ook voor de opkomst van Trump kwamen ze aan de minder politiek correcte gevoelens van een deel van hun achterban tegemoet door al regelmatig op 'hondefluitjes' te blazen - zo heet in het Amerikaanse politieke jargon een uitspraak die formeel niet racistisch is, maar voor de goede verstaander wel. Rigueur noemt als voorbeeld een opmerking van Mitt Romney in 2012 waar hij veel last mee kreeg, over 'de 47 procent': zo groot schatte hij de groep burgers die hun hand ophouden bij de overheid en dus nooit op een Republikein zullen stemmen. Rigueur: "Vergis je niet, de geschiedenis van ons land heeft ervoor gezorgd dat wanneer we aan arme mensen denken, we automatisch aan zwarte en latino mensen denken."

Ook Trump gebruikte hondefluitjes, sterker nog, hij lanceerde zijn politieke carrière een paar jaar geleden met een compleet hondefluitconcert. Rigueur: "Hij eiste dat Barack Obama zijn geboortebewijs openbaar zou maken. Hij insinueerde dat die niet in de VS geboren was, maar in Kenia, en misschien wel een radicale moslim was. En de partij bracht daar zo goed als niets tegenin. Mitt Romney hengelde vier jaar geleden zelfs naar zijn steun. Nu is hij opeens fel tegen Trump. Wat is er nu anders? Het antwoord is: Trump als genomineerde is ze net een brug te ver."

Maar Trump is nu de genomineerde en dus verkeert de Republikeinse Partij, al probeert ze in Cleveland nog zo veel eenheid uit te stralen, in chaos. Rigueur: "Een deel vindt dat Trump nooit president moet worden. Mensen als Mitt Romney, senator Lindsey Graham. Dan is er een deel dat zegt: we moeten niet veel van Trump hebben, maar onze loyaliteit aan de partij en de hekel die we hebben aan Hillary Clinton maken dat we onze mond maar houden. De voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Paul Ryan, valt in dat kamp. Alles waar hij voor staat, is in lijnrechte tegenspraak met wat Trump wil. Laatst zei hij: Donald Trump zal 'trachten te proberen te veranderen'.En dan is er een deel dat het gewoon eens is met wat Trump zegt. De afgelopen jaren verkeerden zij in de marge van de partij. Trump heeft hen in staat gesteld om hun ideeën gewoon in te brengen, alsof ze heel normaal zijn."

Als de peilingen niet bedriegen, dan resten die achterban maar een paar maanden om er echt van te genieten. De waarschijnlijkste uitkomst van de verkiezingen van november is een overwinning van Hillary Clinton. Maar dat betekent niet dat de Trump-aanhangers bij de Republikeinen weer in hun schulp zullen kruipen, denkt Rigueur.

Transformatie

"In het verleden hebben kandidaten altijd de partij fundamenteel veranderd, zelfs als ze zwaar verloren. En Donald Trump heeft de Republikeinse Partij getransformeerd. Als hij het niet had gedaan, dan had iemand anders dat wel gedaan. Waar het om gaat, is dat een segment in de achterban nu nieuwe macht heeft gekregen, dat deze mensen geloven dat dit een passende manier is om politiek te bedrijven. Dat als ze samenkomen rond een extreme figuur, deze de nominatie kan krijgen en wie weet het presidentschap."

Dat kan volgens Rigueur leiden tot een omslag in de principes waar de Republikeinse Partij voor staat. "Ze zouden kunnen concluderen: dit werkt. We hoeven niet meer te proberen meer aanhang voor onze ideeën te krijgen bij minderheden en jongeren. Je kunt kennelijk openlijk anti-immigranten zijn en zelfs voor een sterke overheid in plaats van een kleine en daar binnen de partij voorverkiezingen mee winnen."

Maar zeker is zo'n omslag niet. "Het kan ook zijn dat er niets gebeurt. Zeker als Trump verliest, zal de gevestigde macht zeggen: laten we zorgen dat iemand als hij ons nooit meer overkomt. Bijvoorbeeld door de regels voor de nominatie te veranderen. Maar als dat het enige is wat ze doen, dan gebeurt een paar jaar later iets als dit weer."

Of Trump nou wint of verliest, in beide gevallen wordt de Republikeinse Partij dankzij hem in nog sneller tempo een partij waar uitsluitend blanken op stemmen. "De zwarten zijn al decennia weg. Maar ook Aziaten verlaten de partij. Dat waren altijd geheide Republikeinen, maar dat is nu niet meer zo. Latino's waren half om half Republikeins en Democratisch, nu bijna helemaal Democratisch. En die bevolkingsgroep wordt exponentieel groter."

Op de conventie in Cleveland was te merken dat die 'verbleking' bijna compleet is. Van de 2472 afgevaardigden zijn er bijvoorbeeld maar achttien zwart; een van de redenen dat de Republikeinen weinig kans maken om met Trump het Witte Huis te veroveren. Maar paradoxaal genoeg schaadt het ze nauwelijks in het Congres: in het Huis van Afgevaardigden en in de Senaat hebben ze de meerderheid en in veel deelstaten domineren ze de politiek.

"Dat kan doordat de VS zo'n gesegregeerd land is", zegt Rigueur. "Hoeveel zetels je in het Congres krijgt, hangt af van de keuze van districtsgrenzen en die worden getrokken naar ras, maar ook naar politieke kleur. Mensen die het politiek met elkaar eens zijn, wonen ook steeds vaker in dezelfde buurt. Dus je krijgt ultrarechtse kandidaten die met gemak ultrarechtse districten verdedigen, linkse kandidaten met linkse districten. En in het Congres daardoor steeds meer polarisatie, met nu een Republikeins Congres en een Democratische president, die elkaar in alles blokkeren."

"Ik moet zeggen: mensen in de VS hebben hun grens wat betreft extreme politiek. Lokaal merk je dat het sterkst, daar willen ze graag kandidaten die op henzelf lijken. Ik ben dus benieuwd: wat is de grens waar mensen niet overheen willen? Het valt me op dat kandidaten voor het Congres die door Trump zijn aanbevolen de laatste maanden in Republikeinse voorverkiezingen niet gewonnen hebben.

"Daarom worden de Congresverkiezingen van 2018 heel interessant. Niet alleen welke partij het Congres gaat beheersen, maar ook welk soort Democraten en Republikeinen die verkiezingen winnen. Als we bijvoorbeeld een toename van het aantal Trump-Republikeinen zien dat dan zetels wint, zal dat werkelijk een grote verandering inluiden in de Republikeinse Partij. Meer nog eigenlijk dan wanneer Trump het presidentschap wint.

undefined

Drijfveer

"Maar zelfs al verliest Trump in november, de Verenigde Staten, commentatoren, journalisten, onderzoekers, politici, iedereen moet dan toch aandacht schenken aan de mensen die voor hem stemden. En dan heb ik het niet over de extremen - de Ku Klux Klan steunt hem, dat weten we nou wel. Maar wat ik wil weten: wat is die woede die mensen naar Trump drijft? Schrijf ze niet af als mensen die geen verstand hebben van politiek. Denk aan de Brexit. We moeten beter begrijpen wat er in dit land bij sommige groepen aan de hand is."\

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden