'Republikeinen durven, nu Obama verkozen is'

Een tegenstander van de oorlog in Irak heeft zichzelf verkleed als Aboe Ghraib gevangene en is op een hek geklommen van een gemeentehuis in Adelaide, Australië. In het gemeentehuis bevindt zich onder andere Donald Rumsfield. (AFP) Beeld AFP
Een tegenstander van de oorlog in Irak heeft zichzelf verkleed als Aboe Ghraib gevangene en is op een hek geklommen van een gemeentehuis in Adelaide, Australië. In het gemeentehuis bevindt zich onder andere Donald Rumsfield. (AFP)Beeld AFP

Een commissie van de Senaat vindt dat de mishandelingen in Aboe Ghraib en andere Amerikaanse gevangenissen niet alleen maar de schuld zijn van soldaten en lage officieren. Volgens jurist Michael Ratner zet dat de deur open voor een vervolging van oud-minister van defensie Donald Rumsfeld – of voor een generaal pardon.

Met grimmige tevredenheid heeft Michael Ratner het rapport van de senaatscommissie voor de strijdkrachten gelezen. Niet omdat het zo onthullend is. Wat er in stond over de mishandeling van gevangenen van de VS, in Afghanistan, Irak en Guantánamo Bay, was al bekend: uit hoorzittingen van de senaatscommissie in de afgelopen twee jaar, uit artikelen van onderzoeksjournalisten en uit Ratners eigen, onlangs verschenen werk 'De zaak Donald Rumsfeld, een vervolging per boek'. En wat nog niet bekend was, valt er ook niet in te lezen, want allerlei details van wat de commissie te weten is gekomen, vallen onder het staatsgeheim. Toch vindt Ratner, directeur van het Center for Constitutional Rights en hoogleraar aan de Colombia University in New York, het enorm belangrijk dat de senaatscommissie de schuld voor de mishandelingen niet legt bij soldaten en lage officieren, maar bij ex-minister van defensie Donald Rumsfeld, de huidige minister van buitenlandse zaken Condoleezza Rice en president George Bush zelf. "Om drie redenen. Ten eerste is het een uitspraak die gesteund wordt door Democraten en Republikeinen, alle 25 leden. Dat is zeer opvallend. Rumsfeld heeft altijd gezegd dat de kritiek op hem een politieke heksenjacht was. Niet dus."

"Ten tweede is nu door een commissie van de Senaat duidelijk gezegd dat mishandelende ondervragingstechnieken gewoon niet werken. Wat de gevangenen is aangedaan is nota bene afgekeken van de Chinese communisten, die het gebruikten om valse bekentenissen los te krijgen. Er is een debat in dit land, of je niet toch mag martelen als je de informatie absoluut moet hebben, om levens te redden. Maar nu is nog maar eens duidelijk gezegd dat je er niets aan hebt."

"Ten derde ondersteunt dit rapport het pleidooi van mensenrechtengroepen, dat er voor de mishandelingen rekenschap moet worden afgelegd. In principe zou je het erbij kunnen laten, je zou ook een soort waarheidscommissie kunnen instellen, zoals ze in Zuid-Afrika hebben gedaan, en je zou de daden kunnen berechten, door een onafhankelijke aanklager ernaar te laten kijken."

"Uit dit rapport blijkt: zo'n waarheidscommissie heb je niet nodig, want we weten het meeste wel. De Democratische voorzitter van de commissie, Carl Levin, heeft opgeroepen om de verantwoordelijken op een of andere manier ter verantwoording te roepen."

"Tegelijkertijd is dat bijna een uitnodiging aan president Bush om hen gratie te verlenen. Hij zou hun naam niet hoeven noemen, hij kan een algemeen pardon afkondigen voor het schenden van diverse wetten en de Conventies van Geneve. Dan zouden wij weer naar de rechter moeten, want het kwijtschelden van straf voor oorlogsmisdaden is volgens ons illegaal. Maar de kans is klein dat we daar succes mee zullen hebben."

Dat de Republikein John McCain zich achter het rapport van de commissie schaarde, is niet verwonderlijk. De ex-krijgsgevangene, in Vietnam het slachtoffer van marteling, heeft altijd vernietigende kritiek gehad op wat de regering-Bush met gevangenen meende te mogen doen. Maar er hebben ook Republikeinen voor gestemd die in principe voor een aparte juridische behandeling van terreurverdachten waren.

Dat de hele commissie zich achter het rapport schaarde, is volgens Ratner een gevolg van de verkiezing van Barack Obama tot president. "Daarvóór hadden deze Republikeinen de moed niet. Ze hadden toen nog een Republikeinse president die hen kon straffen. Die heeft in ons systeem heel veel mogelijkheden om deze en gene iets te gunnen of te ontzeggen."

"Je ziet nu waar de wind heen waait. Er komen opeens ook meer klokkenluiders die iets kwijt willen. Het zijn een heel repressieve acht jaar geweest."

(\N) Beeld
(\N)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden