Reptielenkenners worstelen met Freek

Freek Vonk met een drie meter lange tijgerpython. Beeld Leonard Faustle
Freek Vonk met een drie meter lange tijgerpython.Beeld Leonard Faustle

Terwijl bioloog Freek Vonk op tv jongleert met slangen en knuffelt met hagedissen, stromen opvangcentra vol met reptielen die toch geen huisdier blijken te zijn. Gevolg van het Freek Vonk-effect?

Hans Marijnissen

Jack Hagé van opvangcentrum De Leguaan in Bergen op Zoom zegt dat hij het nog nooit zo druk heeft gehad. Volgens Henk Zwartepoorte van Diergaarde Blijdorp in Rotterdam is niet alleen de verkoop van tropische dieren enorm toegenomen, maar zit ook de opvang vol met afgedankte reptielen. En ook publieksvoorlichter Robert van Ettinger van de organisatie 'Pret-met-Rep' ziet een toenemende belangstelling voor 'alles wat een huid van schubben heeft'.

"De aanschaf van een reptiel is te vaak een impulsaankoop", zegt Jack Hagé die met zijn opvangcentrum geheel Zuid-Nederland bedient. "Mensen worden enthousiast over het vreemde uiterlijk, willen met zo'n aanschaf opvallen, maar weten eigenlijk niet waaraan ze beginnen." Reptielen zijn alleen te houden als de eigenaar kennis van zaken heeft én de wil om er veel tijd in te steken. Dat is nou net de reden waarom reptielen na verloop van tijd weer worden gedumpt.

'Australia Zoo'
"Ik kan geen oorzakelijk verband aantonen, maar de optredens van Freek Vonk helpen niet bij het oplossen dit probleem", gaat Hagé verder. "Ik ben er niet over te spreken. Hij verkoopt een hoop onzin, en voert een slechte imitatie uit van de Australische Bob Irwin. En de opvang wordt vervolgens geconfronteerd met een toename van het aantal aangeboden gifslangen van wel 30 procent."

Bob Irwins eigen reptielenverzameling groeide in de jaren zeventig uit tot de vermaarde 'Australia Zoo' in Queensland. Irwin werkte met het motto 'Conservation through exciting education' (Natuurbehoud met behulp van spannende educatie). Irwins zoon Steve nam die aanpak van zijn vader over en werd bekend via de televisieserie 'The Crocodile Hunter', maar stierf in 2006 toen een giftige pijlstaartrog hem in zijn borstkas stak.

De aanpak van Freek Vonk (1983) lijkt erg op die van Bob en zoon Steve. Hij is weer dagelijks te zien met kinderprogramma 'Freek in het wild'. Vonk struint door het tropisch regenwoud, op zoek naar gifkikkers en pythons, die hij niet in hun natuurlijke omgeving laat, maar per se in handen moet hebben. Als dat geen spannende educatie is. De modder van zich afgespoeld, eindigt hij steevast in zijn tentje met de uitroep dat de dag weer ontzettend 'gááf' was. Voor volwassenen treedt de medewerker van Naturalis vooral bij De Wereld Draait Door (DWDD) op, waar hij als een moderne Antoon van Hooff vooral slangen toont, liefst giftig.

In de etalage
Hoogleraar Experimentele Zoölogie Johan van Leeuwen van de Wageningen Universiteit vindt Freek Vonk een fantastische bioloog die zowel in het veld als in laboratoriumsituaties vooruitstrevend onderzoek heeft gedaan. "Hij heeft daarnaast met zijn tv-optredens de biologie in de etalage gezet. Maar ik ben er geen voorstander van om dieren uit hun leefomgeving te halen en in de studio te presenteren. En als Freek het oerwoud bezoekt, mag het van mij ietsje minder Indiana Jones-achtig. Het is gewoon niet nodig."

Met een alligatorschildpad. Beeld Twitter
Met een alligatorschildpad.Beeld Twitter

Bij stichting Ravon die onderzoek doet naar reptielen, hebben ze daar minder moeite mee. "Laten we wel wezen: een reptiel zie je amper als je hem tussen de bladeren laat bewegen", zegt Raymond Creemers. "Wil je een slang of een hagedis aan het publiek tonen, dan móet je hem wel oppakken." Hij vindt dat Vonk uitstekend werk levert en zich als 'ambassadeur van de reptielen' opstelt. "Hij is voor ons een lopende reclamezuil. De reptielen vormen natuurlijk een obscure diergroep, maar Freek laat zien dat ze mooi zijn en helpt kinderen van hun angst af. Dat is uit beschermingsoogpunt heel belangrijk."

Ontwikkelingsbioloog prof Michael Richardson van de Rijksuniversiteit Leiden maakte Vonk vooral als serieus onderzoeker mee, want dat is hij natuurlijk ook. Hij promoveerde vorig jaar zelfs op het onderwerp slangengif. Richardson schreef samen met Vonk het artikel 'Reptielengif als dodelijk wapen of als levensreddend medicijn? "Freek is de meester van het initiatief", zegt Richardson. "Hij klopte hier zelf aan met zijn plan onderzoek te doen naar slangengif, en was hier op de faculteit maar ook in het veld erg actief. Hij heeft ook een belangrijk netwerk. Freek kent íedereen die er op zijn vakgebied toe doet. En hij weet hoe hij zijn onderzoek moet financieren. In zijn eentje schreef hij meerdere subsidie-aanvragen, en die waren allemaal succesvol. Die combinatie maakt hem uniek."

Popularisering
Maar dan heeft Richardson het nog maar over de helft van Vonks acitiviteiten. "Want hij is ook ondernemer, een heel succesvol ondernemer, waarbij hij zijn activiteiten baseert op de wetenschap uit de andere kant van zijn carrière." Hij heeft zoveel kennis van zaken, zegt Richardson. "Freek kan bijvoorbeeld het gedrag van een slang interpreteren. Hij weet op tv precies wat hij doet als hij weer eens een python om zijn nek legt, maar de vraag is of hij dat wel moet doen. Welk voorbeeld wil je geven? Persoonlijk kijk ik liever naar David Attenborough. Ook interessant, maar wel een stuk rustiger."

Dat is beslist zo, vindt gedragsbioloog Karel ten Cate van de Rijksuniversiteit Leiden. "Maar de popularisering van serieuze activiteiten als de wetenschap is enorm belangrijk, en daar slaagt niet iedere onderzoeker in. Freek wel. Zijn methode is erg effectief." Die heeft ook een keerzijde, erkent Ten Cate. "Op expedities kan hij voorzichtiger zijn. Hij weet wel wat hij doet, maar de kijkers ook? Van sommige dieren moet je vaststellen dat ze er niet zijn om als huisdier te aaien. Dat lijkt mij óók een belangrijke boodschap."

Roze-teen-vogelspin in Suriname. Beeld Ivo Borkus
Roze-teen-vogelspin in Suriname.Beeld Ivo Borkus
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden