Reportage / Tot Pasen geen wijn, of vlees P & W

De protestantse Idelette Otten ziet de veertigdagentijd als een pad van donker naar licht. Samen met haar man en kinderen vast ze. „Het is prachtig en ontroerend om als klein mens op weg naar Pasen te gaan.”

Geen wijn, geen geitenkaasje, geen Pauw en Witteman. Ds. Idelette Otten uit Enkhuizen is een protestant die vast. Drie jaar geleden begonnen zij en haar gezin ermee aan de hand van het boekje ’Creatief vasten’, een verzameling eenvoudige recepten en toepasselijke Bijbellezingen, samengesteld door een ’PKN-lid te Ede’.

„Veel mensen denken dat ik ben aangestoken door mijn man omdat hij priester is in de Oud-Katholieke Kerk, maar zo ligt het niet. Van huis uit ben ik al vertrouwd met de veertigdagentijd.”

Ottens echtgenoot, Henk Schoon, knikt. „Ik ben opgegroeid in de jaren zestig toen het vasten in katholieke kring in onbruik raakte. Het is vooral mijn vrouw die het vasten opnieuw op de agenda heeft gezet.”

De familie Schoon-Otten zit deze avond rond de tafel om te genieten van een sobere, door de heer des huizes bereide maaltijd: linzenschotel, Turks brood en een salade. Geen dessert. Na het eten wordt er voorgelezen uit het ’Boekblok’ van de Oud-Katholieke Kerk, een speciaal op de veertigdagentijd toegesneden uitgave. De kinderen Lobje (13), Thelma (11) en Daam (8) doen actief aan de vastentijd mee. Ze gaan bewuster om met hun zakgeld en houden inzamelingen voor Unicef. „Vasten is eigenlijk een innerlijke make-over”, denkt een van de kinderen.

Toen dat woord nog niet in zwang was maakte Idelette Otten met de betekenis ervan al kennis. In het predikantengezin in Almelo, waarin ze opgroeide, was het een goed gebruik de veertig dagen tussen Aswoensdag en Pasen bewust te beleven. „Een feest wordt alleen maar mooier als je er naar toeleeft. Mijn vader vastte dertig jaar geleden al, zij het met wisselend succes.”

Veertig is een mooi Bijbels getal, vindt de hervormde predikante. „Jezus en Elia vastten veertig dagen en nachten, het volk Israël zwierf veertig dagen door de woestijn. Veertig staat in de Bijbel voor een tijd van voorbereiding.”

Die voorbereiding krijgt bij de familie Schoon-Otten op verscheidene manieren gestalte. ’s Middags na het werk wordt er in de Enkhuizer pastorie geen aperitief geschonken, de avondmaaltijd is sober en meestal vleesloos, de televisie blijft vaker uit. „We lezen een mooi boek, draaien klassieke muziek of gaan met elkaar in gesprek”, vertelt Otten. „Onze ouders hebben meer aandacht voor ons”, ervaren de kinderen. „Vroeger praatten ze tijdens het eten vooral over hun werk, nu meer met ons.” De zondag is nog meer dan vroeger een feestdag. Dan wordt er niet gevast en mag de wijn open. Schoon: „Omdat we het ontwend zijn, hebben we aan één glas vaak al genoeg.”

Vasten bepaalt je tot het wezenlijke, weet het echtpaar (beiden 43). Otten: „Je wordt een dankbaarder mens omdat je ontdekt dat overvloed niet vanzelfsprekend is. Onze generatie, die in welvaart is opgegroeid, moet misschien iets doen, of beter gezegd iets nalaten, om dat gevoel van dankbaarheid te genereren.”

„Je leeft intenser. Door dingen níet te doen sta je ook sterker stil bij de dingen die je wél doet”, vult haar man aan. „Natuurlijk is onthouding soms moeilijk”, vervolgt Otten, „maar de weerbaarheid groeit. Ik moet er niet aan dénken om nu met vakantie te gaan.”

Niet alleen thuis, ook in hun kerken geven Otten en Schoon invulling aan de veertigdagentijd. Naast de gebruikelijke liturgische vieringen zamelt Schoon met zijn parochies in Enkhuizen en Alkmaar geld in voor het meditatiecentrum op Schiphol. Otten viert sinds twee jaar Aswoensdag in ’haar’ hervormde Zuiderkerk. „Er doet maar een klein groepje mee aan de as-oplegging. Vasten is natuurlijk wennen voor protestanten. Die één op de twintig deelnemers, waarover Kerk in Actie het heeft, zie ik in mijn gemeente niet terug.”

Het maakt het ritueel van Aswoensdag er niet minder rijk op, vindt de predikante. „Het is indrukwekkend om de gemeenteleden één voor één naar voren te zien komen. De Bijbeltekst ’gedenk dat je stof bent en tot stof zult wederkeren’, die bij de as-oplegging wordt uitgesproken, maakt ons bewust van onze broosheid, van het wonder dat we leven. Het is prachtig en ontroerend om als klein mens op weg naar Pasen te gaan.”

Schoon: „Pasen gaat natuurlijk niet alleen over de verrijzenis van de Heer. Het is ook het pad van donker naar licht dat eraan voorafgaat.” Otten: „Door te vasten maak je op jouw manier die weg mee. Pasen krijgt daardoor extra glans.”

Is vasten voor protestanten niet veel moeilijker dan voor katholieken omdat er geen traditie op dit terrein bestaat en ze dus alles zelf moeten verzinnen? „Ik vind het juist een uitdaging om een eigen invulling te bedenken”, reageert Otten. „Vanochtend had ik bijbelkring in een bejaardenhuis. Mensen vroegen mij: wat mag wel en wat niet met vasten? Ik antwoordde: er moet niets, ik wil zelf. Ik wil een patroon doorbreken, mijn gedachten niet meer laten bepalen door de buitenwereld, de actualiteiten.”

De predikante is verheugd dat de veertigdagentijd steeds meer opgang lijkt te vinden onder protestanten, omdat het gebruik naar haar overtuiging naadloos aansluit bij de joods-christelijke traditie. „De joden herdenken met Pasen de exodus uit Egypte, de christenen de Opstanding. Bij beide feesten gaat het om één woord: bevrijding. Na de Paaswake op Stille Zaterdag combineren we beide tradities door met de gemeenteleden Israëlische wijn te drinken en matses te eten in de pastorie. Zo deed mijn vader het ook altijd. Mijn geloof is niet begonnen met Calvijn, maar met de sjoel en daarna verdergegaan met de jonge kerk.”

De avondschemering valt over de pastorie en de predikante verwijlt met haar gedachten nog even bij het getal veertig. „In ontwikkelingslanden worden mensen niet veel ouder dan dat. Misschien staat het getal wel voor een heel leven. Wie weet duurt het levenslang voordat je het verhaal van Pasen kunt bevatten.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden