Reportage / De Zeeuwse dorpen gaan op slot

Buiten bouwen leek met de nieuwe Nota Ruimte een stuk makkelijker. Maar niet in Zeeland, waar de provincie juist paal en perk gaat stellen aan nieuwbouw aan de dorpsranden. Gemeenten vrezen dat de dorpen daarmee op slot gaan.

door Wybo Algra

BORSSELE - Een dorpsplein omringd door bomen en mooie oude huizen, een 'vaete' ofwel drinkplaats voor vee, een muziektent: niet voor niets is het centrum van Borssele beschermd dorpsgezicht.

Het Zeeuwse dorpje -bekend van de kerncentrale- telt 1500 inwoners. Daar blijft het wel zo'n beetje bij, vreest CDA-wethouder Marga Vermue van de gemeente Borsele. In de nieuwe 'provinciale woonvisie' geeft Zeeland een simpele stelregel voor het aantal huizen dat gemeenten de komende tien jaar aan de dorpsranden mogen vastplakken: per dorp hooguit twee procent meer dan het huidige aantal woningen. Voor Zeeuws-Vlaanderen en Schouwen-Duiveland is de norm nog strenger: één procent. Voor Borssele betekent dit welgeteld één huis per jaar.

Wie een ritje maakt in de streek rond Borssele, de zogeheten Zak van Zuid-Beveland, begrijpt de provincie wel. Met de honderden kilometers bloemdijken, de kreken en de karakteristieke 'hollebollige' weilanden is het een wonderschoon gebied. Dat wil de provincie graag zo houden, door paal en perk te stellen aan ontsierende nieuwbouwwijkjes aan de dorpsranden.

,,In dorpen in Zeeuws-Vlaanderen staan veel verwaarloosde naoorlogse huizen die onverkoopbaar zijn, in dorpen in Beveland heb je verouderde bedrijfsgebouwen'', vertelt gedeputeerde Harry van Waveren. ,,Daar is plaats voor nieuwe huizen. Anders verpauperen de dorpskernen terwijl aan de randen wel nieuwbouwwijken verrijzen.'' In de bestaande dorpen, zegt Van Waveren, mogen de gemeenten naar hartelust nieuwe huizen 'inbreiden'.

Maar volgens wethouder Vermue komt daar weinig van terecht. ,,Je zit dan met grondeigenaren die niet willen meewerken, met bodemverontreiniging, met bedrijven die je moet verplaatsen en gebouwen die je moet slopen. En je wilt de bestaande dorpen niet verprutsen. Een open plek is vaak juist de charme van een dorp.'' Zodat per saldo, aldus Vermue, de Zeeuwse dorpen op slot gaan. Gevolg: jongeren verlaten noodgedwongen het toch al sterk vergrijsde Zeeuwse platteland. ,,Dat gaat ten koste van de leefbaarheid. Scholen verdwijnen, opa en oma kunnen niet meer op de kleinkinderen passen en kinderen kunnen niet meer voor hun ouders zorgen.'' In een dorp als Borssele zijn de familiebanden sterk, veel jongeren willen in hun geboorteplaats blijven.

,,Bouwen in de bebouwde kom is duur'', zegt ook wethouder Adrie van der Maas (SGP) van Noord-Beveland. ,,En de meerkosten kun je op niemand verhalen.'' Daar moet de provincie rekening mee houden, vindt hij, bijvoorbeeld door in ruil voor elke vierkante meter 'inbreiding' twee vierkante meter bouw aan de dorpsranden toe te staan: daar valt wél mee te verdienen.

De woonvisie is nog een concept, sust Van Waveren. Hij wil best nog eens met de gemeenten praten over mogelijke versoepelingen. Maar het principe -een stevige rem op buiten bouwen, en méér bouwen in de dorpen- blijft overeind. De gemeenten zullen zelf oplossingen moeten bedenken voor financiële belemmeringen; van het rijk hebben ze weinig te verwachten. De overheid heeft wel een potje voor de aanpak van verouderde wijken, maar daarvan gaat bijna niets naar de Zeeuwse dorpen. De overheid geeft prioriteit aan het opknappen van de oude stadswijken.

De gemeente Sluis, in Zeeuws-Vlaanderen, mocht jarenlang geen huis meer bouwen. Zelfs de magere één-procentsnorm voor de dorpen betekent dan winst. Toch is ook wethouder Johan Provoost (VVD-Gemeentebelang) niet tevreden. Hij wil duurdere huur- en koopwoningen bouwen -desnoods voor deeltijdwoners die ook elders een huis hebben. En dan liefst in Breskens, Aardenburg en IJzendijke. Er zijn genoeg mensen die in Zeeuws Vlaanderen willen wonen. Uit de Randstad, maar ook uit Brussel: ,,Dat is anderhalf uur rijden van hier.'' Vooralsnog ziet hij het somber in. ,,En we hebben wel jonge mensen nodig, want we kampen met een dalend inwonertal. We zitten weer op het niveau van 1850.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden