Reportage / De schaamte om te worden herkend

De aanpak van spoorvandalisme is divers. In Eindhoven laten de NS overlastgevers boeten voor wangedrag op of rondom het spoor. Wie over de schreef gaat, mag de omgeving van het station schoonmaken.

EINDHOVEN - Verveeld speurt Karel met zijn papiertang naar zwerfafval. Zijn blik verraadt afkeer van het werk dat hij deze dag moet doen. Werkmeester Henk van de reclassering heeft hem en twee lotgenoten bevolen aan de voorkant van het NS-station de boel schoon te maken.

,,Dit is tijdverspilling'', foetert Karel. ,,Wat heeft dit nou voor zin? Een beetje rondlopen en troep van anderen opruimen.'' Amper heeft hij de woorden uitgesproken, of hij wijst naar twee 'nieuwe' spoorvandalen. Schaamteloos legen de twee wildplassers hun blaas tegen de muur van het stationsgebouw. ,,Laat hén dit werk maar doen'', roept hij geërgerd.

Maar Karel kan zich niet meer aan zijn plicht onttrekken. De rechter heeft hem een taakstraf van 48 uur opgelegd voor bedreiging van twee conducteurs. Die betrapten hem op zwartrijden in de trein. ,,Ik had geen kaartje'', geeft Karel toe, ,,maar bedreigd heb ik niemand.''

Toch is hij aan de derde van zeven dagen werkstraf begonnen. ,,Het alternatief is de gevangenis'', zegt Karel. ,,Daar voel ik nog minder voor. Krijg je ook nog een strafblad.'' En dat kan hij, gezien zijn toekomstdroom, niet gebruiken. ,,Ik volg nu nog een opleiding Personeel en Arbeid, hier in Eindhoven. Maar ik wil later graag advocaat worden op de Antillen.''

De reclassering houdt toezicht op de schoonmakers. Werkmeester Henk weet nog wel een reden waarom zijn cliënten hun job zo verfoeien. ,,Ze staan toch een beetje te kijk met hun opvallende blauwe hesjes. Het zijn bovendien allemaal jongens uit de regio, die liever niet herkend willen worden. Maar ja, er komen geregeld bekenden voorbij. Voor hen schamen ze zich het meest.''

En dat komt de NS niet slecht uit. ,,Wij willen immers een signaal afgeven'', zegt projectleider Sytske Klarenbeek, ,,dat veroorzakers van overlast niet ongestraft blijven. En een schoon station bevordert de sociale veiligheid.'' De tijdelijke, goedkope werkkrachten worden eenmaal per maand in en buiten het station ingezet: om te vegen, te poetsen, schoon te maken of op te ruimen. Alleen niet op de perrons. ,,Zonder diploma mag je daar niet werken'', weet Klarenbeek. ,,Dat heeft met veiligheid te maken.''

Sinds het project een jaar geleden begon, hebben meer dan zeventig gestraften -meest mannen van in de twintig- al bijgedragen aan een schoner milieu, goed voor meer dan vijfhonderd manuren werk. Dat juist Eindhoven centraal staat in dit proefproject, heeft volgens Klarenbeek niets te maken met een negatief imago van het station. ,,In tegendeel: het is een relatief veilige plek, waar gestraften zonder veel risico tewerkgesteld kunnen worden.''

In april wordt het project ge evalueerd. Klarenbeek vindt dat het gidsproject goed loopt, maar wil nog niet zeggen of de proef een landelijk vervolg krijgt. ,,Dat hangt af van de uitkomsten van onderzoek dat gedaan zal worden naar de effecten van deze taakstraf. Aan het begin is een nulmeting gedaan. Daaruit bleek dat een ruime meerderheid van de ondervraagden deze manier van straffen toejuicht. Als NS zijn we benieuwd of mensen nu vinden dat het station er schoner en/of veiliger op is geworden.''

De deelnemers aan het project zal ook worden gevraagd naar hun ervaring, maar de uitkomst daarvan laat zich raden. ,,Ook al omdat ze weinig eer van hun werk hebben'', zegt werkmeester Henk. ,,Verderop staat een snacktent, waar bezoekers regelmatig hun afval achteloos op straat gooien. Dat is erg frustrerend voor mijn cliënten.''

,,Maar morgen is het onze beurt'', zegt een van Karels lotgenoten met een vilein lachje. ,,Dan is het carnaval'', legt hij uit, ,,en mogen wij ook gewoon weer rotzooi maken.''

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden