reportage argentinië / Crisis bracht oude idealen noodgedwongen tot leven

Argentinië kent sinds de crisis van 2001 bedrijven waar een linkse droom uit het verleden werkelijkheid is geworden: arbeiderszelfbestuur.

Cristina Kirchner wil met werkgevers, banken en vakbonden gaan polderen op zijn Argentijns: met een ’sociaal pact’ hoopt ze dat werknemers accepteren dat hun salarissen worden bevroren.

Maar sinds de crisis van 2001 zijn er ook veel werknemers die het heft in eigen hand hebben genomen. In Buenos Aires runnen zij zelf failliet verklaarde bedrijven als textielfabrieken, drukkerijen, restaurants en een driesterrenhotel.

In het hele land gaat het om zo’n tweehonderd bedrijven. Uit nood geboren experimenten die soms goed, soms moeizaam functioneren.

Zoals de textielfabriek Brukman, aan de Avenida Jujuy in het centrum van de hoofdstad. De etalage, waar kostuums onder de merknaam Brukman voor ’onovertrefbare prijzen’ worden aangeprezen, ziet er uit als een decor voor een film over de jaren vijftig.

De arbeiders, veel vrouwen, lopen er om stipt drie uur de deur uit, nadat ze in elkaars plastic tassen hebben gekeken: zij controleren elkaar, om niet in de verleiding te komen te stelen. De werkdag begon om zes uur. Iedereen verdient evenveel, afhankelijk van de productie van de maand. Soms het minimum van 1040 pesos (236 euro), soms minder.

Een oudere man, Gerardo Bello Perez, een Spaanse immigrant, komt zijn broek ophalen. Hij had een spotje op de radio gehoord. Maar echt blij is hij niet met de broek. „Ik vind de kleuren niet mooi”.

De toekomst van het bedrijfje, dat in 2001 door zestig arbeiders in eigen beheer werd genomen, nadat eigenaar Jacobo Brukman de poorten had gesloten, is nog onzeker. Sergio, die zijn achternaam liever voor zich houdt: „Het hangt van de economische ontwikkeling van het land af. We hebben geld nodig. Met dat beetje subsidie dat we krijgen, kan je een bedrijf niet van de grond tillen.”

Wat ze wel voor elkaar hebben gekregen is dat het bedrijfje officieel geregistreerd staat als coöperatie. Maar een gemeentewet uit 2004, die bepaalt dat failliet verklaarde verklaarde bedrijven onteigend mogen worden, is nog altijd niet van kracht.

Daardoor is ook de toekomst van een ander experiment nog onzeker. Hotel Bauen, sinds de heropening op 20 maart 2003 ’B.A.U.E.N.’ – Buenos Aires Una Empresa Nacional (Buenos Aires een nationale onderneming) genaamd, vecht nog altijd voor zijn legalisering. Maar wie van buiten komt, zou het bij de eerste aanblik nooit geloven.

Het is een driesterrenhotel, vlakbij het Nationale Congres. In de ruime lobby van het hotel, waar ’kapitalistische’ prijzen worden gerekend van 180 tot 200 pesos (45 euro), vertelt receptionist José Alvarez hoe dat mogelijk is.

„Ik werk hier al dertig jaar en voor mij maakt het niets uit of ik nou wel of geen baas boven me heb. Ik voel me verantwoordelijk. Sta om vier uur ’s ochtends op en reis 22 kilometer om aan het werk te gaan. Dat heb ik altijd gedaan.”

Het hotel, dat in 1978 tijdens de militaire dictatuur voor miljoenen belastinggeld werd gebouwd en waarvan de schuld nooit werd afgelost, werd eind 2001 door de eigenaars in de steek gelaten. Alles wat nog van waarde was, namen ze mee. Het personeel, dat in geen maanden normaal was uitbetaald, besloot door te gaan. Verdieping voor verdieping werd opgeknapt en twee jaar later werd het heropend.

Marcelo Ruarte ex-voorzitter van de (informele) coöperatie en werkzaam in de leiding van het hotel: „Het is voor ons een totaal nieuwe ervaring. Ik had geen enkel politiek bewustzijn, werkte al 22 jaar in het hotel, dat met bloedgeld was gebouwd. Nu werken we in een collectief, zonder baas, absoluut autonoom. We beslissen in algemene vergaderingen wat er moet gebeuren.”

Makkelijk is het niet, geeft hij toe. „Maar weet je, we hebben geen andere keus. Er is helemaal geen ander werk te krijgen.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden