referendum

Renzi treedt af, hoe nu verder in Italië?

De Italiaanse premier Matteo Renzi kondigde afgelopen nacht aan dat hij vandaag zijn ontslag zal indienen.Beeld AP

Premier Renzi had vannacht een brok in zijn keel toen hij aankondigde af te treden. "Ik heb er alles aan gedaan om te winnen. Maar ik heb verloren. Mijn regering eindigt hier", zei hij iets na middernacht. Het was glashelder dat de centrumlinkse regeringsleider bij het referendum een enorme nederlaag had geleden, nog veel groter dan verwacht.

De volksraadpleging ging officieel over een grondwetswijziging, maar was veranderd in een stemming over de 41-jarige premier. En de Italianen willen hem niet meer: 59 procent van de kiezers - 19 miljoen mensen - stemde 'nee', 41 procent - 13 miljoen mensen - zei 'ja'.

Nu breekt er in de derde economie van de eurozone een periode van grote onzekerheid aan. Exit Renzi en wat dan? Tot vannacht was het nog een optie dat Renzi bij een nederlaag van zijn 'ja-kamp' een tijdje aan zou blijven, tot er nieuwe parlementsverkiezingen zijn.

Maar omdat zijn nederlaag zo verpletterend is, lijkt die mogelijkheid uitgesloten. Het is zelfs de vraag of Matteo Renzi wel de leider van de grote Democratische Partij kan blijven; binnen de partij is er onder de oudere, ex-communistische garde veel weerstand tegen de jonge vernieuwer. In die hoek werd vannacht voor de tv-camera's zelfs vrolijk gelachen.

Vanmiddag zal Matteo Renzi naar het Quirinaal gaan om in dat statige paleis in hartje Rome zijn ontslag bij president Sergio Mattarella in te dienen. De president wordt dan de scheidsrechter die moet beslissen hoe het verder gaat. En die zal daar een ongelooflijk lastige taak aan hebben, want in de politieke arena is enorm veel verdeeldheid.

Mattarella zal alle partijen consulteren en heeft dan een paar opties. Hij zou een ander persoon van de Democratische Partij als premier naar voren kunnen schuiven, zodat de regering aanblijft tot aan de verkiezingen die gepland staan voor begin 2018.

Vijfsterrenbeweging juicht

Dat zou bijvoorbeeld Pier Carlo Padoan, de minister van Financiën, kunnen zijn. Met hem als premier zouden de internationale financiële markten gerust gesteld kunnen worden. Maar het is de vraag of de - eurosceptische - oppositiepartijen Vijfsterrenbeweging en Lega Nord, die het winnende 'nee-kamp' aanvoerden, deze optie zullen accepteren.

De president kan ook voor een iemand gaan die boven de vechtende partijen staat, en die een tijdelijke regering tot aan vervroegde verkiezingen in 2017 kan leiden. Maar hier zal de Democratische Partij waarschijnlijk niet in mee willen gaan: de partij is de grootste in het parlement en zou een vrouw of man uit eigen gelederen aan het stuur kunnen eisen.

Beppe Grillo, de leider van de Vijfsterrenbeweging die nu in een juichstemming is, wil zo snel mogelijk verkiezingen. Luigi Di Maio, een van zijn bekendste parlementsleden, zei vannacht: "Wij gaan nu onmiddellijk aan het werk om het programma van de toekomstige Vijfsterren-regering op te stellen."

Maar het is bekend dat president Mattarella niet wil dat er parlementsverkiezingen worden gehouden voordat er een nieuwe kieswet is; in de huidige kieswet zitten te veel weeffouten. De komende dagen zal duidelijk worden welk pad Mattarella voor het wankele Italië kan uitstippelen.

De Italiaanse president Sergio Mattarella wordt de scheidsrechter.Beeld Photo News
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden