Rentenieren

Je hoort het woord nooit meer. In de contactadvertenties zijn de aanbieders van lijf en leven 'financieel onafhankelijk', geen mens afficheert zichzelf als rentenier. De eind vijftigers zijn met de vut, en de generaties daarboven 'genieten van het leven'. Rentenieren en Rentokil hebben dezelfde associatie gekregen: dichter bij de dood.

Dat het woord 'rentenier' zo in onbruik is geraakt, komt natuurlijk ook omdat het oppotten van geld op een spaarrekening een zinloze bezigheid is geworden. Wie stil wil leven - ook al zo'n term die niet meer past bij vitale, hupsende bejaarden - doet dat niet van de rente, maar van de winsten op aandelen en opties. Toen rentenieren nog een courant woord was, begreep iedereen dat als Kees ging rentenieren hij genoeg geld had verzameld - keihard gewerkt, vrouw en kinderen strak gehouden, werknemers karig betaald en vooral geen rooie rotcent uitgegeven aan goede doelen - om voortaan dankzij de rente van het kapitaal te kunnen gaan niksen.

Nederland sterft van de renteniers. Maar ze worden niet zo genoemd. Wat jammer is, want het zou de mythen over wie sterk en wie zwak is kunnen ondergraven. Staatssecretaris Vermeend wil dat 'de sterkste schouders de grootste lasten dragen'. En wie hebben de sterkste schouders? De grootverdieners en de mensen met flink veel eigen kapitaal, in welke vorm dan ook. De mensen met een klein inkomen, en vooral de minima, zijn de zwakken in de gangbare gedachtegang van de Vermeends in alle Nederlandse politieke partijen.

Maar hoe zwak zijn de zwakken? Toen begin jaren zestig een bevriende oudere 65 werd en voor het eerst AOW had ontvangen zei hij: ,,Nu ben ik miljonair geworden.'' Op onze vragende blik volgde een heldere uitleg. Zelf zou hij aan kapitaal van een miljoen gulden hebben moeten bijeenbrengen om aan rente een maandelijks bedrag te krijgen dat even groot was als zijn AOW. Dat miljoen had hij nu weliswaar niet zelf, maar de staat had het blijkbaar voor hem. Voor hem maakte het niet uit of hij zelf of de staat over dat kapitaal beschikte.

Zijn AOW maakte hem er niet minder 'miljonair' op. De werknemer die voor z'n geploeter een lullig salaris krijgt omdat z'n vaardigheden niets meer waard zijn op de arbeidsmarkt, is, met de ondernemer die zich een slag in de rondte werkt en desondanks een karig inkomen bij elkaar sprokkelt, niet te benijden. Maar uitgerekend zij worden door de Vermeends in Nederland niet als zwak ervaren of gekenschetst. De zwakken in de optiek van de Vermeends zijn de 1,6 miljoen 'inactieven': de mensen die leven van een uitkering vanwege chronische ziekte (WAO), werkloosheid (WW) of afgeschrevenheid ('bijstand').

Voor ieder van hen is door de staat, net als voor de zich miljonair wetende AOW'er, minimaal een miljoen ergens weggezet (een virtueel miljoen natuurlijk, want de financiering gaat tegenwoordig op andere manier, maar het principe blijft). Stel dat al deze mensen het kapitaal dat nodig is om hen een maandbedrag te verschaffen, zelf in handen zouden krijgen en mogen beheren, zouden zij zich dan nog de zwakkeren in de samenleving voelen en door de Vermeends zo worden gezien? Of als miljonairs?

Ze zijn de zwakkeren, omdat de staat naar willekeur hun uitkeringen kan verlagen of stopzetten. En omdat de staat hun eigenmachtig eisen kan stellen.

Maar zwak in de zin van 'geen miljonair' zijn ze niet. De echte zwakkeren zijn de laagbetaalde werknemers en weinig verdienende ondernemers, die onvoldoende capaciteiten hebben om ooit 'hogerop' te komen, ondanks hun inspanningen. Zij kunnen doorgaan en zelfstandig blijven. Of opgeven, om dan tot hun opluchting te merken, zonder het echt te beseffen, dat ook zij miljonairs zijn geworden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden