Rente blijft voorlopig laag

Vooruitblik IMF: Centrale banken kunnen moeilijker reageren op economische tegenwind

JAN KLEINNIJENHUIS

Weet u hoeveel rente u krijgt op uw spaarrekening? Veel kan het niet zijn. Sinds het uitbreken van de financiële crisis hebben centrale banken wereldwijd er alles aan gedaan om de rentetarieven omlaag te krijgen. Dat moet de economie aanjagen.

De gemiddelde prijsstijgingen in de Verenigde Staten en vooral in de eurozone breken inmiddels laagterecords waardoor nieuwe termen als 'laagflatie' in zwang komen. Er wordt zelfs gewaarschuwd voor deflatie, ofwel prijsdalingen. Toch zal er de komende jaren weinig veranderen, stelt het Internationaal Monetair Fonds (IMF) in zijn jaarlijkse vooruitblik op de wereldeconomie. Tot verdriet van de spaarders, die hadden gehoopt om al sparend iets op hun vermogen te verdienen.

Al sinds begin jaren tachtig is er sprake van een consequente daling van zogeheten reële rentetarieven: de rente gecorrigeerd voor de jaarlijkse inflatie. Was het in de jaren tachtig nog mogelijk om gemiddeld 5,5 procent te verdienen op een spaarrekening, in de jaren negentig was dit al gedaald tot 3,5 procent en tussen 2001 en 2008 was daar slechts 2 procent van over. Inmiddels is er sprake van een reële rente die dichtbij nul bivakkeert, en soms zelfs negatief wordt, als de inflatie boven de rentetarieven uitkomt.

Het IMF verklaart de extreem lage rente vooral uit een flinke toename van de besparingen in grotere, opkomende economieën zoals China. Daar worden forse reserves opgebouwd die wereldwijd de rente omlaag drukken. Sinds de financiële crisis komt daar nog bij dat in de westerse wereld de investeringen flink zijn afgenomen. Daardoor is de vraag naar geld gedaald, en daalt dus ook de prijs daarvan: de rente.

De lage rente mag slecht nieuws voor spaarders zijn, er zitten ook voordelen aan, zo schrijven de onderzoekers van het IMF. In een tijd waarin de schulden van veel overheden fors is opgelopen, helpt de lage rente bij het betaalbaar houden van de staatsschuld. Lage renteuitgaven bieden misschien zelfs ruimte voor schuldafbouw of de mogelijkheid de economie extra te stimuleren zonder dat de schulden onmiddelllijk de pan uit rijzen. Voor centrale banken is de nieuwe standaard mogelijk wel een probleem, zo analyseert het IMF. Nu de rente zo laag staat, is het moeilijker te reageren op economische tegenwind, zoals de belangrijkste centrale banken in de wereld al ondervinden. De lage inflatie is in veel landen een probleem aan het worden, waarschuwt ook het IMF, waar centrale banken met het rente-wapen nauwelijks nog op kunnen reageren.

Japan
Een groot experiment, dat is nog de meest neutrale beoordeling van het beleid van de centrale bank van Japan. Sinds een jaar staat de geldkraan vol open in de hoop een einde te maken aan de slepende periode van dalende prijzen. De Japanse premier Shinzo Abe verving speciaal voor dat experiment Masaaki Shirakawa, de toenmalige president van de Bank of Japan, door zijn vertrouweling Haruhiko Kuroda. En met succes, zo blijkt: langzaamaan stijgen de prijzen van veel consumentengoederen weer. Nu is de vraag of de tweede stap, het verwerken van die hogere prijzen in de Japanse lonen, ook gaat plaatsvinden. Anders zorgt de nieuw gecreëerde inflatie alleen maar voor uitholling van de koopkracht en zal de economie een nieuwe klap krijgen. De verhoging onlangs van de btw van 5 naar 8 procent zou roet in het eten kunnen gooien, doordat Japanners plots wel erg veel prijsstijgingen voor de kiezen krijgen.

Verenigde Staten
Haar voorganger Ben Bernanke beschreef voor de financiële crisis al eens hoe het geld desnoods via helikopters rondgestrooid zou moeten worden om de economie aan de praat te houden en deflatie - dalende prijzen - te voorkomen. Aan Janet Yellen de taak om het enorme geldscheppingsprogramma langzaam te beëindigen, zonder daarmee de economie te veel te schaden of de inflatie te laag te laten zakken.

Aan de eerste doelstelling van Bernanke van een flink lagere werkloosheid is al voldaan. Yellen zegt nu ook andere indicatoren te willen betrekken in haar overweging wanneer de geldpers uitgezet kan worden.

Maar het inflatiedoel van de Fed (minimaal 2 procent) wordt lang niet gehaald, en toch wordt het maandelijkse bedrag dat de Fed in de economie pompt steeds kleiner. Een risico, stellen critici.

Eurozone
Al in de zomer van 2012 beloofde de toen pas aangetreden Italiaanse president van de Europese Centrale Bank, Mario Draghi, 'alles te zullen doen om de euro te redden'. "En geloof me, dat zal genoeg zijn", zo voegde hij daaraan toe.

Sindsdien heeft Draghi niet heel veel nieuws gedaan - de rente is nog één keer licht verlaagd - maar hij houdt het vertrouwen van beleggers dat hij in actie komt als het echt nodig is.

Nu de inflatie in de eurozone steeds verder daalt, lijkt dat moment naderbij. Draghi liet donderdag weten alle maatregelen te overwegen, zelfs het aanzetten van de geldpers zoals in de VS en Japan al lang gebeurt. Daarvoor heeft hij inmiddels de steun van alle eurolanden, zo bleek uit zijn woorden. Zelfs Jens Weidmann, president van de Duitse Bundesbank en verklaard tegenstander van geld bijdrukken, zou bereid zijn in te stemmen als de inflatie maar blijft dalen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden