RENAUD VAN RUYMBEKE De schrik van corrupt Frankrijk

De piano was zijn grote liefde. Thuis kon de jonge Renaud van Ruymbeke uren achtereen met groot plezier études van Chopin spelen, droomde hij van een grote carrière als concertpianist. Als twintigjarige meldde hij zich begin jaren zeventig bij het conservatorium in Parijs om zijn dromen waar te kunnen maken. Het werd een desillusie voor Renaud, het examen was voor hem iets te hoog gegrepen. Ten einde raad ging hij maar rechten studeren, dat kan immers nooit kwaad.

Nu is Renaud van Ruymbeke (42) als onderzoeksrechter in het Bretonse Rennes de schrik van corrupt Frankrijk. Als je premier Edouard Balladur 's nachts in zijn slaap de naam van de rechter zou influisteren, zou hij wellicht verstijfd van schrik opspringen en uitroepen: “Oh, niet weer”. Drie ministers uit zijn kabinet moesten al opstappen in verband met 'affaires', de bekendste was de gerespecteerde minister van industrie Gérard Longuet die zijn peperdure villa in St. Tropez voor een koopje op de kop had kunnen tikken. Onderzoeksrechter Van Ruymbeke had het ontdekt. De zoektochten van Renaud en collega-rechters hebben Balladur zoveel schade berokkend dat zijn kans op het presidentschap volgend jaar fors afgenomen is.

Corruptie hoort bij het Franse leven als vinaigrette bij de sla. Het is niets nieuws. Nieuw is wel de ongekende ijver van jonge onderzoeksrechters om dit aan de kaak te stellen. Renaud van Ruymbeke is voor veel van die magistraten hét voorbeeld. Iemand die zich als een terrier in een zaak vastbijt. Maar ook iemand die in alle stilte werkt, zich altijd correct gedraagt, nooit moe is om lange procedures door te worstelen en niet uit is op publiciteit. Zodra Van Ruymbeke beet heeft in een affaire, stuurt hij de resultaten van zijn onderzoek via de fax naar de procureur-generaal. En vandaar komen de gegevens vanzelf bij de media.

Van Ruymbeke is wel bereid de pers te woord te staan al is het om voor de zoveelste maal te zeggen waarom hij niets wil zeggen. Geheimhouding ziet hij als plicht. Hem zou verweten kunnen worden op publiciteit uit te zijn, zoals die andere vermaarde onderzoeksrechter Thierry Jean-Pierre, die zich verslikte in de Urba-affaire, de illegale financiering van de Parti Socialiste. Jean-Pierre, ooit een bevlogen linkse student, is nu de politiek in gegaan en zit namens Combat pour les Valeurs, de partij van de oer-conservatieve edelman Philippe de Villiers in het Europarlement.

Van Ruymbeke nam de zaak Urba over, liet de kantoren van de socialisten in januari 1992 doorzoeken, bestudeerde de kasboeken. Driekwart jaar later werd de ex-penningmeester van de PS, Henri Emmanuelli, toen voorzitter van de Assemblée Nationale, aangeklaagd. Emmanuelli, nu voorzitter van de PS, denkt niet graag terug aan die pijnlijke dagen, die bijdroegen tot de grote verkiezingsnederlagen van zijn partij. Getroost voelt hij zich, doordat nú de tegenpartij, de Republikeinse partij (PR) die deel uitmaakt van het rechtse kabinet, het object van de onderzoeksrechter is.

Napoleon noemde de onderzoeksrechters al de “machtigste mannen van Frankrijk”; de neo-gaullist Jacques Chirac, opnieuw presidentskandidaat, wees op de angst van de Fransen voor de in eenzaamheid operende inquisiteur. In 1979 was minister van arbeid, Robert Boulin, al woedend op de toen 27-jarige Renaud van Ruymbeke, die zich had vastgebeten in het dossier Boulin. De minister was op onoirbare wijze aan een stuk grond gekomen voor de bouw van zijn landhuis. Boulin pleegde zelfmoord en gaf de schuld van zijn dood aan zijn collega van justitie. In zijn afscheidsbrief noemde hij Van Ruymbeke “een jonge ambitieuze rechter, haatdragend tegenover de maatschappij, blind van hartstocht om een minister te grazen te nemen.”

Ondanks die zelfmoord werd de jonge Van Ruymbeke alom geprezen. Hij ging bij het parket van Caen werken, stuitte daar op onregelmatigheden van de onderdirectrice van het Parijse Hotel de Monnaies, die zeldzaam antiek aan Normandiërs doorverkocht. Zijn bazen in Caen ontnamen hem de zaak, verwezen die door naar de rechter in Parijs. Van Ruymbeke was ontgoocheld en ging les geven aan de beroemde school voor de magistratuur in Bordeaux.

Als 36-jarige werd hij president van het Hof van Assisen van Cotes d' Armor. Vandaar kwam hij terecht in het Bretonse Rennes, waar hij als rechter van instructie ontdekte dat de socialistische minister van gezondheid Georgina Dufoix geld aangenomen zou hebben voor de installatie van Amerikaanse apparatuur in ziekenhuizen. Bij het doorpluizen van haar rekeningen kwam hij de naam tegen van de oud-penningmeester van de Republikeinse partij, Gérard Longuet.

In die tijd kon de onopvallend ogende Renaud van Ruymbeke als een kantoorklerk met zijn actetasje onder de arm nog dagelijks zijn geliefde wandeling van kantoor naar huis maken, in het weekeinde voetballen in het elftal van Jurisport, zich thuis onbezorgd verpozen met zijn zeven kinderen en zijn tweede vrouw, eveneens een jurist.

Daar is verandering in gekomen. Een Italiaanse en twee Franse criminelen kregen één miljoen francs aangeboden om in oktober de magistraat om zeep te brengen. Een informant, die eerder het contract was aangeboden, lichtte de pers in. De zaak zou volgens justitie in Rennes te maken hebben met geheime bankrekeningen in Zwitserland en Luxemburg van de bankier Alain Cellier, een goede bekende van minister Longuet.

Renaud van Ruymbeke loopt nu niet meer naar huis, maar wordt begeleid door twee lijfwachten, commando's van een speciale Franse SAS-eenheid. Ook zijn gezinsleden staan onder bescherming. Andere Franse onderzoeksrechters, zoals Philippe Courroye in Grenoble, die de handel en wandel van oud-minister Alain Carignon onderzoekt, hebben eveneens lijfwachten gekregen. De actie 'mains propres' (schone handen), het onderzoek naar corruptie in de politiek en het bedrijfsleven strekt zich steeds verder uit. Net zoals de fameuze collega Antonio di Pietro die met zijn operatie 'mani pulite' een nationale held is geworden in Italië wordt onderzoeksrechter Van Ruymbeke steeds meer geprezen. Maar velen zullen ook zeggen: speelde hij nog maar piano.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden