Rembrandts luie oog

De schilder Rembrandt Harmensz van Rijn (1606-1669) had een lui oog en had daardoor waarschijnlijk moeite met het waarnemen van diepte. Tot die conclusie zijn de Amerikaanse neurobiologen Margaret S. Livingstone en Bevil R. Conway van de Harvard Medical School in Boston gekomen na bestudering van een groot aantal zelfportretten van de Nederlandse schilder.

De Amerikaanse onderzoekers kwamen tot deze stelling nadat zij 36 zelfportretten, waarop zijn ogen duidelijk te zien zijn, hadden bestudeerd. In 24 van de 25 portretten in olieverf is zichtbaar dat de schilder zijn linkeroog licht asymmetrisch afbeeldt. En in alle 12 onderzochte etsen was het juist Rembrandts rechteroog dat een afwijking vertoonde.

Livingstone en Conway denken dat de afwijkingen duiden op stereopsis, de wetenschappelijke benaming voor een lui oog. Ze schrijven dit in het gisteren verschenen nummer van England Journal of Medicine.

Livingstone denkt dat niet het linkeroog maar het rechteroog van de schilder lui was, omdat hij zijn eigen spiegelbeeld schilderde. In de etsen die hij maakte toonde juist zijn rechteroog een afwijking, wat te verklaren is doordat bij het etsen links en rechts verwisseld worden bij het drukproces.

Ook andere beroemde schilders, zoals Pablo Picasso, hadden volgens de beide Harvard-onderzoekers oogafwijkingen die niet leidden tot een negatieve beïnvloeding van hun artistieke prestaties. In de literatuur over Rembrandt is tot dusver niemand tot de conclusie gekomen dat de schilder deze overigens onschuldige oogafwijking had.

Volgens Margaret Livingstone zou Rembrandt juist voordeel hebben gehad van zijn luie oog bij het overzetten van driedimensionale beelden in tweedimensionale schilderijen of tekeningen. Bij het lesgeven in tekenen of schilderen (ook tegenwoordig nog) wordt vaak gevraagd om één oog te sluiten om het beeld beter te zien en op een vlak te kunnen weergeven.

Dr. Carlos Espinel, die kunst en medicijnen doceert aan de Amerikaanse Georgetown Universiteit, betwijfelt tegenover het Amerikaanse persbureau Associated Press of de twee Harvard-wetenschappers gelijk hebben. Zijn verklaring is dat Rembrandt bij het maken van zijn zelfportretten met één oog in de spiegel keek, terwijl hij met zijn andere oog naar zijn kunstwerk in wording keek. Ook zou het volgens Espinel best te maken kunnen hebben met de ouderdomsverschijnselen van de beroemde Nederlandse schilder.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden