Column

Rembrandtgate bewijst Nederlands drang tot het wijzende vingertje

Beeld Wikimedia Commons

Van cultuurpolitieke triomf via intermediale soap naar tragikomische ontknoping: zo zou je de capriolen rond de aankoop van de beide Rembrandts kunnen samenvatten. De ophef laat zien dat Nederland er als de kippen bij is - wanneer er met een ander land iets mis gaat - met de beschuldigende vinger te wijzen.

Was 80 miljoen staatssteun niet veel te duur? - vroeg menigeen zich hardop af. Wat kon daar allemaal niet voor gedaan worden in de andere kunsten, in de zorg, in de armoedebestrijding? Sommigen waagden zelfs te twijfelen aan de artistieke waarde van de schilderijen: heel veel zwarte verf rond een paar (toegegeven) meesterlijke koppen die bepaald moeders mooisten niet waren.

Even leken de Pietse Twisten dit jaar vervangen te gaan worden door Rembrandtgate.

Maar toen Frankrijk plots liet weten óók in de race te zijn, sloot het nationale front zich weer aaneen. Wat dachten die Fransen wel? 'Achterbaks' werden ze door de minister nog net niet genoemd, maar door vele anderen wel. Altijd sluw, die Franse diplomatie, waarschuwden de kenners. Natuurlijk ging het ook nu weer om onuitroeibaar chauvinisme, het vaste bijvoegelijk naamwoord als het in Nederland over Frankrijk gaat.

'Gemeenschappelijk engagement'
Begin deze week tuimelde plotseling het beeld. Ja, er waren eerder al gesprekken geweest met Frankrijk, zo moest een bedremmelde minister Bussemaker toegeven. Dat had temidden van alle euforie niet zo belangrijk meer geleken. En daarin was sprake geweest van een 'gemeenschappelijk engagement'.

Op het ministerie had dat gelezen als 'een optie'. Dus nou ja, dan kun je de andere partij rustig passeren. Je vraagt je af of de minister of een van haar hogere ambtenaren, zich de jaren zestig nog herinneren. Toen viel in het nog progressieve Nederland het woord 'engagement' om de drie zinnen.

Jean-Paul Sartre, existentialisme en marxisme kwamen erin samen. Verbind je aan de strijd, kameraad, engageer je! Een béétje linkse jongeling kon daar niet om heen. Nee, een 'optie' was dat niet: het was bloedige, verbindende ernst. Niet voor niets was het woord ontleend aan de taal van het leger: 'aanmonstering' betekende het. We kennen er nog altijd het stamwoord van: 'gage' of soldij.

Twee mensen troosten elkaar voor het herdenkingsmonument aan de vliegramp van Tenerife in 1977. Het werk dient als monument ter nagedachtenis van alle slachtoffers die dertig jaar geleden het leven lieten nadat een Boeing 747 van KLM tegen een toestel van de Amerikaanse vliegmaatschappij PanAm botste. Beeld ANP

Heeft Frankrijk het spel gewonnen?
Inmiddels is samen met Frankrijk besloten tot een gezamenlijke koop van de beide doeken, ieder land één en een afwisselende expositie in Amsterdam en Parijs. Precies zoals het 'engagement' voor de zomer al uitsprak.

Heeft Frankrijk dus het spel gewonnen? Welnee, het heeft er gewoon fijntjes op gewezen dat een gegeven woord meer is dan een vodje papier - en zal verder beleefd genoeg geweest zijn om ongezegd te laten dat Nederland zich tamelijk onbeschoft gedragen heeft.

Zal de verontwaardigde publieke opinie dat ook willen toegeven? Ik vrees het niet. Het is me vaker opgevallen: Nederland is er, wanneer er met een ander land iets mis gaat, als de kippen bij om met de beschuldigende vinger te wijzen.

Om één, al heel oud voorbeeld te noemen: toen in 1977 op Tenerife een KLM-vliegtuig frontaal botste op een Boeing van Pan Am, was de vox populi er hardnekkig van overtuigd dat dat uiteraard de schuld van 'die Amerikaan' moest zijn geweest. KLM-piloten waren nu eenmaal de beste van de wereld, ons hele land was het beste van de wereld. Dat laatste werd er meestal niet hardop bij gezegd, maar menigeen dacht het wel. Met dat ongeluk bleek het toch iets anders te hebben gelegen dan het Hollandse patriottisme wilde.

Chauvinisme
De vaderlandslievendheid nam er niet door af. Telkens steekt ze opnieuw de kop op, ongemerkt omdat Nederlanders patriottisme iets vinden dat bij Amerikanen hoort en chauvinisme iets van de Fransen is. Ook weer met de Rembrandt dus. "Zeg bij 'Frankrijk' altijd 'chauvinistisch'", had de Franse schrijver Gustave Flaubert in een speciale Nederlandse editie van zijn Woordenboek van Gemeenplaatsen kunnen schrijven, want hij kende zijn pappenheimers.

Daarom verwacht ik niet dat ook maar één Nederlander excuses zal aanbieden aan de Franse natie, vanwege het overhaaste chauvinisme waarmee ze in Rembrandtgate routinematig werd zwartgemaakt. Eeder zal er alsnog verlicht worden gezucht over de 80 miljoen die de staat zich dankzij die verdomde Fransen kan besparen.

'Gage' en 'engagement' gingen tenslotte ook om geld. Een deel daarvan lijkt door de vox populi al bij voorbaat te zijn uitgegeven. Dertig miljoen voor een overbodig, betekenisloos en louter rellerig referendum. Ach, terwille van wat sommigen voor 'democratie' houden moet je niet te krenterig zijn.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden