Rembrandt in Friesland, een weerzien met hartstocht.

Hij is geboren in Leiden en overleden in Amsterdam. Maar de belangrijkste dag in zijn leven (vinden ze in Noordwest- Friesland) bracht Rembrandt door in St. Annaparochie: want daar trouwde hij, op 22 juni 1634, in de kerk met Saskia Uylenburgh. Dat is volgens de Friezen een goede reden om de gemeente het Bildt op de kaart te zetten en ’St. Anne’ te presenteren als een ’Unique Selling Point’ - vooral nu de 400ste geboortedag van de beroemde schilder wordt herdacht.

Mooie bijkomstigheid is dat onlangs een schets van Rembrandt uit 1633 is gelokaliseerd in het Bildt. Op de tekening, met zilverstift op perkament, herkende de kunsthistoricus en Rembrandt-kenner Ben Broos het landschap en de kerk van St. Annaparochie. Broos vergeleek het schetsje met een kaart uit 1664 en vond treffende overeenkomsten.

Rembrandt is dus niet alleen voor zijn trouwdag uit Amsterdam naar Friesland getogen, hij heeft meer tijd in Friesland en op het Bildt doorgebracht dan steeds werd aangenomen. De landschapstekening moet zijn gemaakt op een wandeling van Rembrandt en Saskia. De plaats waar de schets moet zijn gemaakt, met op de voorgrond de voor Elfstedentochtrijders roemruchte Blikvaart, is deze week gemarkeerd met een schilderslijst waarin het hedendaagse landschap zichtbaar. Tragisch genoeg is dat een maisveld, misschien wel het lelijkste schouwspel dat het Nederlandse platteland te bieden heeft.

Maar Rembrandt is tenminste weer terug in Friesland en dat moet deze zomer uitbundig gevierd worden. Zo wordt de ’Brulloft’ op 22 juni nog eens overgedaan in de Van Harenskerk van St. Annaparochie, een fraai 8-hoekig gebouw dat dankzij het vermogen van de bouwmeester en grietman Willem van Haren gezegend is met een rijkversierd interieur (preekstoel, herenbank, kapeldeur). De kerk is van 1683, dus van een latere datum dan de trouwdag, maar dat mag de pret niet drukken. Voor de monumentale ingang staat het bruidspaar afgebeeld in brons.

Waarom St. Annaparochie? In 1633 logeerde de burgemeestersdochter uit Leeuwarden bij haar neef, de kunsthandelaar Hendrick Uylenburgh in Amsterdam en ontmoette daar de inmiddels al succesvolle Rembrandt. Naar verluidt was het liefde op het eerste gezicht. Dat blijkt wel uit hun bezoek aan St. Annaparochie: Saskia woonde daar bij haar oudere zuster Hiskia, getrouwd met gemeentesecretaris Gerrit van Loo, sinds het overlijden van haar vader in 1624 ook Saskia’s voogd.

Op 10 juni 1634 deed Rembrandt aangifte van het huwelijk in Amsterdam, op 22 juni vond de inzegening plaats in Friesland. De bruiloft werd gevierd bij de familie Van Loo in het Regthuys, en het stel bracht daar ook de huwelijksnacht door. Het Regthuys is er niet meer. Nu staat er een kringloopwinkel, die tussen al het tweedehands goed een oude bedstee in elkaar gezet heeft waar ieder even kan delen in het geluk van Rembrandt en Saskia.

Ook deze locatie maakt deel uit van een fietsroute ’Rembrandt op Vrijersvoeten’, die in Leeuwarden begint met een bezoek aan het Fries Museum, de vroegere Kanselarij of gerechtshof van Friesland, waar Saskia’s vader geregeld kwam en zij mogelijk ook wel eens de oude wenteltrap heeft beklommen. In de tentoonstelling ’Levenslijnen’ over geboorte, trouwen en rouwen in de 16de en 17de eeuw is een centrale plaats ingeruimd voor het portret van Saskia, in 1633 gesigneerd door de meester zelf maar vermoedelijk geschilderd door een van zijn leerlingen. Volgens conservator Gert Elzinga is de verliefdheid van Saskia zichtbaar en is zij destijds als een van de weinige meisjes uit de elite uit liefde getrouwd: „Dit huwelijk was niet gearrangeerd.”

De route in Leeuwarden voert ook langs de Grote of Jacobijnerkerk, waar Saskia is gedoopt, en het ouderlijk huis van Saskia, Ossekop 11, nu het advocatenkantoor Anker & Anker. De bekende strafpleiters zullen hun pand deze zomer een aantal zaterdagen open voor het publiek.

De route eindigt in Franeker, in Saskia’s tijd een stad met een universiteit. Daar studeerden veel telgen uit het geslacht Uylenburgh en trouwde haar zus Antje met prof. Johannes Maccovius, een uit Polen afkomstige theoloog die met spraakmakende theorieën zelfs de Synode van Dordrecht nog hevig heeft beroerd. Saskia was al verloofd met Rembrandt, toen ze bij Maccovius introk om haar ernstig zieke zus te verzorgen en het huishouden te bestieren. Het huis aan de Scilcampen bestaat nog steeds.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden