Opinie

Religieuze waarheid - wat is daarop tegen?

Interieur van de nieuwe synagoge van de Liberaal Joodse Gemeente aan de Zuidelijke Wandelweg in Amsterdam-Zuid. Beeld ANP
Interieur van de nieuwe synagoge van de Liberaal Joodse Gemeente aan de Zuidelijke Wandelweg in Amsterdam-Zuid.Beeld ANP

Door vooraf te eisen dat mensen hun eigen geloof 'grondig moeten hervormen', gaat de dialoog nergens meer over.

Is God een parlement? Is elke godsdienst een poging tot een humaan programma met 'liefde' als grondwet? Met herkenning en verbazing heb ik het artikel gelezen van Herman Koetsveld en Enis Odaci, 'Claim niet de religieuze waarheid' (Podium, 25 mei). Met herkenning, omdat het zo vanzelfsprekend lijkt dat je van godsdiensten in het publieke domein de drie dingen mag vragen die zij beschrijven: het opgeven van de claim van religieuze waarheid, de erkenning van de universele rechten van de mens en de ontmaskering van het sterke geloof in de vrije markt als een riskant soort godsdienst. Immers, echte godsdienst heeft 'liefde' als kernwoord, schrijven ze.

Mijn verbazing begon bij het gegeven dat de auteurs dit religieuze programma eenvoudig neerzetten als een verplichte hervorming van alle godsdiensten in onze 'nieuwe tijd'. Daartegenover zien ze bij gelovigen een neiging om zich altijd maar weer te beroepen op het gezag van de eigen heilige geschriften, om de moderne tijd niet onder ogen te hoeven zien. Ik haak af bij de nieuwe claim die zij ervoor in de plaats stellen, dat ik nu eerst mijn eigen geloof 'grondig moet hervormen' voordat ik geschikt ben voor de interreligieuze dialoog. Maar die gaat dan nergens meer over, zou ik denken. Kan de dialoog ook zonder eisen vooraf?

De claim van religieuze waarheid opgeven - waarom zou dat moeten? Dat kun je alleen eisen als je eerst hebt beweerd dat alle godsdiensten op hun eigen manier naar God kijken en dat openbaring niet bestaat. Mag ik die claim toch tegenspreken?

De overtuiging dat God tot mensen spreekt en dat dit spreken een eigen traditie tot stand heeft gebracht is niet per definitie een bedreiging voor de rechten van anderen. Dat zou alleen zo zijn als openbaring hetzelfde is als groepsideologie en een vergunning om het bestaan van andere mensen te negeren. Spreken over openbaring is nodig als kritiek op het absoluut maken van ons eigen zoeken. Dat is ook in de Bijbel zo.

Dan de erkenning van de rechten van de mens, omdat alleen universele, tijdloze waarden 'een evolutie en modernisering van godsdiensten' mogelijk maken. Moeten we voor de interreligieuze dialoog eerst 'tijdloos' worden, omdat we anders elkaar alleen de antieke moraal van het oude boek opleggen? Mag ik ook die claim tegenspreken? Zijn godsdiensten niet in staat hun eigen geschiedenis te analyseren? De Bijbel is niet voor niets zo dik, omdat het in dat boek steeds gaat over het kritisch en hoopvol hernemen van de eigen geschiedenis en de eigen identiteit. Deze geschiedenis van vallen en opstaan is de feitelijke openbaring.

Dan nog de strijd tegen de godsdienst van de vrije markt. Ook de nieuwe humaniteit heeft vijanden nodig, zou je denken. Maar het is wel erg intellectueel. Godsdiensten kunnen bouwstenen bieden om 'het geloof in de vrije markt te ontmaskeren'. Zeker. Maar wie verzet zich dagelijks tegen de belangen en de afhankelijkheden die er bij de moderne afgoderij op het spel staan?

Dorpsbewoners die bij de buurtsuper blijven kopen om niet overgeleverd te zijn aan de grootgrutters? Werkers in de thuiszorg die hun cliënten met respect blijven helpen terwijl daar eigenlijk geen tijd voor is? Zij hebben weinig aan de gedachte dat godsdiensten het geloof in de vrije markt ontmaskeren. Met dat ontmaskeren zijn ze al lang klaar, dat doen ze elke dag. Zouden we niet het oude gebod: 'geen andere goden naast Mij' maar weer laten klinken? En weer beginnen over zonde, bekering en een nieuw leven? Het is niet zo universeel natuurlijk, want je moet dan ook weer vertellen wie die 'Mij' is, die kennelijk zelf heeft ervaren hoe dodelijk afgoden zijn in een mensenleven.

Nieuwe humaniteit - is het goed als ik ook zonder universele verbeteringen aan mijn godsdienst meedoe? Mijn geloof dat Jezus de aanwezigheid van God in onze wereld is, geef ik niet bij de deur af.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden