Religieuze onmin verdeelt Nigeria

Evelyn Obichere, een jonge vrouw uit de Noord-Nigeriaanse stad Kano, is een avondje uit. Gekleed in lange jurk en met hoofddoek wandelt ze de bar van het Central Hotel in Kano binnen. Meteen verdwijnt ze in het toilet om er even later in minirok en zonder hoofddoek uit tevoorschijn te komen. “Hier kan ik me op deze manier vertonen”, zegt ze, “maar op straat is dat gevaarlijk. Onder zowel moslims als christenen zijn individuen die agressief reageren op te veel bloot.”

GERBERT VAN DER AA

Nigeria ligt op een breuklijn die het Afrikaanse continent in tweeën deelt. Ten noorden van die lijn is de bevolking grotendeels moslim, in het zuiden domineren de christenen. Zij vormen ieder ongeveer de helft van de bevolking. Aanzienlijke minderheden van de twee groepen leven in elkaars woongebieden. Onder beide religies zijn de fundamentalisten in opmars. Behalve op mensen die zich in hun ogen te frivool kleden, reageren ze zich af op elkaar. Het leidt regelmatig tot bloedvergieten.

Vooral in Kano gaat het vaak mis. Daar alleen al kwamen de afgelopen tien jaar honderden mensen om het leven bij religieus geweld. Soms waren christenen de aanstichters, andere keren moslims. “Ik vraag me wel eens af waarom fundamentalisten uit beide groepen elkaar te lijf gaan”, zegt Obichere. “Ze zijn allebei tegen minirokken, tegen alcohol en sluiten hun vrouwen het liefst op in hun huizen.”

Kano is met meer dan een miljoen inwoners de grootste stad van Noord-Nigeria. Het is een religieus centrum voor de moslims. Daarnaast is het een drukke handelsstad, waardoor er verhoudingsgewijs veel christenen uit het zuiden wonen. Maar de twee bevolkingsgroepen hebben nauwelijks contact met elkaar. De christenen wonen bijna allemaal in een aparte wijk, Sabon Gari. De enige contacten tussen moslims en christenen zijn op de markt. Dat is dan ook de plaats waar de meeste rellen beginnen.

Het toegenomen fundamentalisme onder moslims en christenen heeft meerdere oorzaken. Naast de toegenomen armoede zijn invloeden van buitenaf daarvoor verantwoordelijk. Talloze door Iran gesteunde islamitische organisaties zijn in Nigeria actief. Uit de Verenigde Staten zijn christelijk-fundamentalistische groeperingen, zoals de Born Again beweging en de Zevende Dag Adventisten overgewaaid. Amerikaanse predikanten van deze organisaties toeren regelmatig door Nigeria.

De jongste bron van conflict is het lidmaatschap van de Organisation of the Islamic Conference (OIC), een statenbond van islamitische landen, waarin Iran en Soedan een vooraanstaande rol spelen. Nigeria is nog geen lid, maar veel islamitische leiders hebben de laatste weken in de pers laten horen dat ze graag zien dat Nigeria zich bij de statenbond aansluit. Onder de christenen in het land heeft dit tot grote onrust geleid.

“Nigeria is een seculiere staat en dat moet zo blijven”, zegt Sunday Mbang, president van de Christian Association of Nigeria (CAN), een organisatie waarin de meeste Nigeriaanse kerken zijn verenigd. Volgens Mbang, een brildragende man die gekleed is in een wit gewaad, zijn veel christenen bang dat Nigeria door het OIC-lidmaatschap verandert in een islamitische staat. Mbang: “In de Nigeriaanse grondwet staat dat geen enkele religie geaccepteerd kan worden als staatsreligie. Door een lidmaatschap van de OIC geeft de regering een verkeerd signaal af.”

Moslims vinden dit overdreven. Volgens hen hoeven christenen niet bang te zijn dat Nigeria een islamitische staat wordt. Zij wijzen erop dat het land ook een vertegenwoordiging heeft bij het Vaticaan en zien in het lidmaatschap vooral een mogelijkheid om de economische en politieke relaties met andere islamitische landen te bevorderen.

Volgens Mbang is dat geen goede reden. Hij vindt het prima de relaties met islamitische landen te verbeteren, maar denkt dat dat ook kan zonder lid te worden van de OIC. Door een lidmaatschap bestaat volgens hem het gevaar dat de spanningen tussen moslims en christenen opnieuw uit de hand lopen. “Het wederzijdse wantrouwen is al zo groot”, zegt hij. “Juist de nadruk op religie zorgt telkens weer voor onrust. Er zijn de afgelopen jaren al genoeg doden gevallen.”

De Nigeriaanse leiders maken zich niet echt zorgen over de religieuze onrust in hun land. De onlangs overleden dictator Sani Abacha, die overigens in Kano werd geboren, zag het opstoken van religieuze rellen als een mooie gelegenheid om de aandacht af te leiden van zijn eigen wanbeleid. Zolang moslims en christenen elkaar te lijf gingen, richtte hun agressie zich tenminste niet op hem.

“Christenen in Nigeria roepen vaak dat de moslims schuldig zijn aan de economische neergang”, zegt Yusufu Bala Usman, een bekende Nigeriaanse historicus die regelmatig publiceert over de religieuze spanningen in zijn land. “Zij beweren dat het veel beter met Nigeria zou gaan als de christenen aan de macht zouden zijn. Maar zo simpel ligt het natuurlijk niet. Moslims staan weliswaar al jaren aan het hoofd van Nigeria, maar ook christenen zitten op hoge plaatsen in de regering. Zij zijn net zo goed verantwoordelijkheid voor de economische recessie.”

Bovendien heeft deze islamitische overheersing er niet toe geleid dat de christenen slechter af zijn dan de moslims. Overal in het land is de armoede groot, onder christenen net zo goed als onder moslims. “Beide groepen zijn ontevreden”, zegt Bala Usman. “Eigenlijk zouden moslims en christenen moeten samenwerken. Alleen een brede volksbeweging is in staat echt iets te veranderen aan de houding van de Nigeriaanse leiders. Maar de kans dat zo'n volksbeweging er komt, is klein. Daarvoor is het wederzijdse wantrouwen tussen de twee bevolkingsgroepen te groot.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden