Religieuze instellingen kunnen nog veel leren van de rituelen bij voetbal

LISETTE VAN DE BURGWAL

Als christelijke kerken het steeds moeilijker hebben, waar kunnen ze dan afkijken om weer populair te worden? Voetbal, is het antwoord van historicus en sportdeskundige Nils Havemann. In het Katholiek Nieuwsblad beschrijft hij de volgens hem 'idolate' rituelen die voetbalfans tijdens de wedstrijden uitvoeren. Havemann zegt dat het niet scheren van de baard of het aantrekken van een geluksshirt een heel serieuze vorm van geloof is voor veel fans, spelers en coaches. Hij ziet de 'cultische verering' van voetballers en clubs dan ook als een soort nieuwe religie.

Volgens Havemann is er veel bijgeloof aanwezig onder de fans. Hij zegt dat hij als christen daar om kan lachen, en dat hij het verdrietig vindt dat mensen voetbal nodig hebben om de zin van het leven weer in te zien.

Toch moet deze nieuwe religie serieus genomen worden, volgens Havemann. Zo zouden mensen bij voetbal eenzelfde gemeenschapsgevoel vinden als christenen in de kerk vinden.

Kerken zouden vaker naar voetbal moeten kijken, aldus Havemann. "Blijkbaar is voetbal veel toegankelijker en heeft het een begrijpelijkere taal. Misschien kunnen de kerken daar iets van leren", zegt hij. Maar dat betekent niet dat kerken zich moeten inlaten met balzegeningen en andere rituelen van de voetbalcultus. Volgens Havemann zouden kerken zich door dit 'onhandige meeliften' belachelijk en ongeloofwaardig maken.

Ook in Tussentijds, het tijdschrift van de Vereniging van Geestelijk Verzorgers Albert Camus, worden alternatieven gegeven voor religieuze rituelen. Ritueelbegeleidster Hedi Hegeman beschrijft in het blad hoe zij een bruiloft begeleidde met het strooien van zand en het wassen van de handen in zeewater. De dochter van het bruidspaar, wier naam 'woelige zee' zou betekenen, werd welkom geheten met de woorden: "Gezegend zijn de wegen die jij zult gaan, om te bestaan. In liefdesnaam." Volgens Hegeman is er steeds meer vraag naar dit soort rituelen in de seculiere maatschappij en raakt godsdienst langzaam op de achtergrond. Wereldreligies zouden in onze maatschappij echter wel in opkomst zijn.

Hegeman geeft geen voorbeeld, maar even verderop in Tussentijds staat wel een Keltische zegenbede. Rin Vastrick, die zichzelf onder andere als dromer, pelgrim en nomade beschrijft, vertelt over zijn pelgrimages naar de notenboom in zijn tuin. In een tijd waarin geestelijk verzorgers steeds minder vanuit een religie gaan werken, lijken ze betekenis uit alles om hen heen te willen halen. Zo beschrijft Vastrick in detail de functies van zijn notenboom. Die herinnert hem aan het bestaan "in nauw contact met de aarde, reikend naar de hemel".

Het Nieuw Israëlietisch Weekblad laat zien dat het er in het jodendom heel anders aan toe gaat. Hier wordt het traditionele gebruik om een kip om je hoofd te slingeren nog altijd uitgevoerd. Bij dit ritueel zegt de gelovige jood herhaaldelijk dat de kip als zijn plaatsvervanger geofferd wordt. Daarna sluit hij het ritueel af met de woorden "deze kip/haan zal de dood ingaan, en ik zal een lang en goed leven ingaan, in vrede".

Ook al is het joodse geloof volgens auteur Leo Mock de afgelopen twee millennia steeds meer een schrift-religie geworden, dit blijft nog altijd een gebruikelijk ritueel tijdens de jaarlijkse feestdag Jom Kipoer (Grote Verzoendag). Volgens Mock herinnert het de joden aan andere tijden, waarin nog geofferd werd en zij nog een tempel hadden. Tegenwoordig worden alleen in Israël kippen geslacht om aan de armen te geven. Ook daar kan het binnenkort echter afgelopen zijn met het offeren, omdat dierenbewegingen in opstand komen.

Religieuze instellingen veranderen allemaal op hun eigen manier met de tijd mee. Zo verschuiven joden de aandacht van de rituelen naar de Tora en proberen ritueelontwerpers een alternatief voor seculiere burgers te vinden. Als dit alles niets oplevert, kun je altijd nog, zoals Havemann, afkijken bij de rituelen van de populairste sport van het land: voetbal.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden