Religie uit de openbare ruimte

De chanoekia, de achtarmige kandelaar, waarmee het joodse volk in december Chanoeka, het lichtjesfeest, viert, is weer uit de Nederlandse openbare ruimten verdwenen. De laatste decennia wordt in enkele winkelcentra en ook bijvoorbeeld in het Haagse stadhuis een reuze-chanoekia neergezet, waar iedere dag een kaars wordt aangestoken. Ze stonden er in Amstelveen, Amsterdam-Buitenveldert, Den Haag en Almere niet toevallig. Daar werken activistische, chassidische rabbijnen die zich laten inspireren door de inmiddels overleden rabbijn Menachem Mendel Schneerson. De zogeheten Lubavitcher Rebbe woonde in New York en had op zijn beurt heel goed gekeken naar de Amerikaanse evangelische tv-dominees met hun enorme invloed. Als 'heilssoldaten' zond Schneerson duizenden rabbijnen over de wereld naar noodlijdende joodse gemeenschappen. De Lubavitcher rabbijnen vormen nu de meerderheid onder de orthodoxe rabbijnen in Nederland. Schneerson bedacht dat de kerstboom niet het enige religieuze symbool hoefde te zijn dat in Amerika aanwezig is in december. Zo kwamen er een chanoekiot in het Witte Huis, op pleinen, langs snelwegen en in warenhuizen, en rijden er met Chanoeka auto's rond met een chanoekia op hun dak.

Het plaatsen van de chanoekiot is een actie van een minderheid die niet onzichtbaar wil verdwijnen tussen de kerstboomballen en het engelenhaar. Maar meer dan een 'wij bestaan ook' is het niet. Noch voor die grote minderheid van vijf miljoen Amerikaanse Joden (twee procent van de bevolking) noch voor die kleine Nederlandse van dertigduizend (0,2 procent). Door het Amerikaanse kiesstelsel en de concentratie van de Joodse bevolking aan de Oostkust wordt er echter met het stemgedrag van 'de' Joodse kiezers in de landelijke verkiezingen wel degelijk rekening gehouden.

De stem van de Joodse kiezer is in Nederland volstrekt te verwaarlozen. Dat geldt ook voor het stemgedrag op landelijk niveau van Turkse en Marokkaanse kiezers. Op landelijk niveau gaat het in Nederland maar om een paar procent van de bevolking. Op stadsniveau en vooral op deelraadsniveau is het beeld volledig anders, vooral in de grote steden. De tweedeling in de maatschappij is er niet alleen een van arm en rijk, maar ook van islamitische cultuur of geen islamitische cultuur.

Op het Rotterdamse Noordplein staat sinds kort een Marokkaanse fontein. Tegelbakkers uit Fez hebben hem geproduceerd. Prachtig, net als de Chanoeka-kandelaars, en beslist niet tijdelijk. De Rotterdams-Marokkaanse fontein is, meer nog dan de reacties op de - gelukkig min of meer mislukte - eerwraak door de Turks-Veghelse Ali (niet: stuur hem en zijn familie onmiddellijk terug naar Turkije), een bewijs dat de nieuwe grotestadscultuur in Nederland in islamitische kleuren geverfd gaat worden. De waardering voor eerwraak zal wel uit de Nederlandse variant van de Turks-Koerdische cultuur verdwijnen, maar die fontein staat er voor de komende vijftig jaar.

Hoe prachtig ook, kerstbomen, chanoekiot en islamitische religieuze symbolen horen niet in de openbare ruimte thuis. (Waarbij het natuurlijk de vraag is of een Marokkaanse fontein een islamitisch religieus symbool is). Een uniforme, seculiere nationale cultuur heeft weliswaar het nadeel dat verschillen tussen etnische groepen worden weggemoffeld. Maar het heeft het voordeel dat een etnische minderheid niet voortdurend op de eigenheid wordt teruggegooid doordat de meest fanatieke leden van de groep zich zo nodig moeten manifesteren. Die neutraliteit bevordert de integratie. Als de religie uit de openbare ruimte wordt gehouden, is dat bovendien de beste waarborg dat de religieuze symbolen niet louter een decoratieve functie krijgen. Religie moet meer zijn dan decoratie. En cultuur ook.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden