Religie mag niet gedwongen worden zich aan te passen

De verhouding tussen kerk en staat is organisch ontstaan. Wie vandaag het mes wil zetten in dat weefsel, maakt snel dingen kapot.

Het is al eeuwen onrustig in de verhouding tussen kerk en staat. Dat zal het ook wel blijven. Het is een groot thema. Wie niet enige kennis en begrip heeft van de geschiedenis van dit thema, moet zich er maar niet aan wagen. De kans is groot dat dit leidt tot veel geschreeuw en weinig wol. De meeste dingen zijn organisch ontstaan. Wie vandaag het mes wil zetten in een organisch weefsel maakt de dingen kapot. Van politici mag de wijsheid worden verwacht dat niet te doen.

Er is een scheiding tussen kerk en staat. Dat is het eerste grote woord dat van belang is, zowel voor de staat als voor de kerk.

Een wijze staat erkent die scheiding, en erkent dat er zoiets als een kerk is die leeft vanuit een eigen gezag, die niet onderworpen is aan staatsgezag. In de kerk komt het gezag uiteindelijk van God, van de Bijbel, van Christus.

Gelovigen luisteren naar de stem van God. Dat is hun vrijheid. Die vrijheid komt in gevaar wanneer de staat het voor het zeggen wil krijgen in de kerk. Die vrijheid komt ook in gevaar wanneer de staat het aan gelovigen verbiedt om hun geloof handen en voeten te geven, ook buiten de kerk.

Een kerk is geen privéclubje dat ergens achter gesloten deuren samenkomt. Kerkmensen leven met hun geloof in de maatschappij.

Een wijze kerk erkent de staat. In de kerk geloven we dat de staat gebruikt wordt door God. Daarom is de kerk ook dankbaar dat er een staat is. Dat geeft ook de motivatie om een loyaal burger te zijn en mee te werken tot heil en welzijn van allen. We willen ook helemaal niet dat de staat partij trekt voor een kerk of een religie. De staat behandelt haar burgers gelijk en dat is genoeg.

Wij leven in een democratische rechtsstaat. Als kerk ondersteunen we dat van harte. Concreet betekent dit dat de regering steunt op een meerderheid. Dat is nog wat anders dan dat een regering slechts uitvoering geeft aan de wil van de meerderheid. Juist in een rechtsstaat zal een regering recht doen aan minderheden, ook religieuze minderheden. Zo niet, dan ontstaat de dictatuur van de meerderheid.

Helaas constateren we tendensen in die richting. Godsdienst wordt beschouwd als een privéaangelegenheid. Zodra het zich meldt in het publieke domein, ontstaat er argwaan. Minderheden moeten hun praktijken aanpassen aan de smaak en opvatting van de meerderheid. Dat is niet ongevaarlijk. Deugden als tolerantie en ruimdenkendheid kunnen verloren gaan. En er wordt gediscrimineerd tussen seculiere opvattingen die wel de ruimte krijgen en religieuze opvattingen die dat niet krijgen.

Veel gelovigen zijn gemotiveerd om een bijdrage te geven aan de samenleving. Maar soms worden hen obstakels in de weg gelegd. Bijvoorbeeld, wanneer de overheid allerlei voorwaarden stelt aan organisaties op religieuze grondslag. In naam van de scheiding tussen kerk en staat worden dan religieuze instellingen gedwongen zich aan te passen aan een meerderheidsmoraliteit en wordt het hen onmogelijk gemaakt zich te organiseren op grond van eigen principes.

Wij begrijpen heel goed dat recht ook grenzen trekt, dat in de Nederlandse samenleving sommige dingen niet 'horen'. Die moraliteit staat niet in een keer vast, is flexibel, is organisch gegroeid.

Dat laat onverlet dat er grenzen zijn. Ook een open samenleving heeft grenzen nodig. Dat kan soms spanningen opleveren. Het ene recht kan zich dan op gespannen voet met het andere verhouden. Daar is niets aan te doen. Er is wijsheid voor nodig hiermee om te gaan.

Aan de ene kant zullen minderheden, ook religieuze minderheden, zich op een realistischemanier moeten verstaan met het karakter van de Nederlandse samenleving, ook in haar expliciete en impliciete moraliteit. Dat vraag soms om aanpassing, flexibiliteit en relativering.

Aan de andere kant is terughoudendheid gewenst, om minderheden te dwingen zich in het gareel van deze moraliteit te begeven. Vooral wanneer daarmee gewetensdwang wordt uitgeoefend. Besturen vergt wijsheid en fijngevoeligheid.

Dit is de ingekorte versie van de bijdrage van het Interkerkelijk Orgaan in Overheidszaken (CIO) vandaag, aan het rondetafelgesprek van de Tweede Kamer over de scheiding van kerk en staat. De volledige tekst staat op www.pkn.nl

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden