Religie in de klas, een urgent thema

Op de VU debatteren docenten, wetenschappers en bestuurders vandaag over het religieonderwijs van de toekomst. Een van de vragen: Hoe bespreek je de soms weerbarstige religieuze actualiteit in de klas?

Hún Allah is geen moordenaar, hún Allah heeft lief, hún Allah hanteert geen kalasjnikov alsof het een speeltje is, hún Allah is barmhartig. De leerlingen van docent levensbeschouwing Petra Cals (33) zitten geschrokken in de klas. Het is vlak na 'Charlie Hebdo'. Negentig procent van hen heeft een islamitische achtergrond. Net als de daders. Die prevelden 'Allah Akbar', net als de leerlingen soms doen.

Het waren gewoon Amerikanen hoor, zegt een leerling tegen Cals. Nee, het waren hartstikke neppe moslims, zegt een ander. Cals probeert haar leerlingen op het Comenius Lyceum in Amsterdam uit te leggen dat er verschillende interpretaties van de islam zijn. Ze probeert de emoties die oplopen om te smeden tot een levensbeschouwelijk gesprek. Soms lukt dat, soms niet.

Ondertussen mag op het grotendeels witte Helicon vmbo in Nijmegen een van de leerlingen van docent levensbeschouwing Lonneke Knegtel (38) van zijn ouders niet mee op excursie naar de moskee, want moslims, daar kun je beter bij vandaan blijven. Een aantal van haar leerlingen zegt tijdens de les dat alle moslims hoofden afhakken, dat alle moslims cartoonisten neerschieten, dat alle moslims - Stop, stop, zegt Knegtel dan: het zijn niet álle moslims, er zijn verschillende soorten.

Levensbeschouwelijk onderwijs

Of het nu om een aanslag, een uitspraak van de paus over homo's of IS gaat, docenten worstelen met gesprekken over religieuze actualiteit in de klas, ziet Manuela Kalsky, bijzonder hoogleraar op de Edward Schillebeeckx-leerstoel voor theologie en samenleving aan de Vrije Universiteit. Zij organiseert vandaag voor de derde keer het symposium 'Religie doet ertoe'. De workshop over actualiteit in de klas zat als eerste vol, vertelt ze.

Het thema is dit jaar de toekomst van levensbeschouwelijk onderwijs. Een urgent thema volgens Kalsky, want in de plannen van staatssecretaris Sander Dekker (onderwijs, VVD) voor het onderwijs in 2032, lijkt religie niet in beeld - het komt amper voor in het vuistdikke rapport. "Terwijl religie op wereldschaal een belangrijke speler is en in onze samenleving de vraag steeds urgenter wordt hoe we moeten omgaan met levensbeschouwelijke diversiteit; je hoeft het nieuws maar te volgen", zegt Kalsky.

Chantal Suissa (35), hoofdredacteur van het levensbeschouwelijke platform Nieuwwij.nl, geeft de volgeboekte workshop over religie en actualiteit in de klas. Het platform verzorgt al lessen op scholen en adviseert docenten, maar ontwikkelt momenteel ook een methodiek om religieuze actualiteit in de klas te bespreken.

In het levensbeschouwelijke onderwijs van de toekomst hebben leerlingen meer duiding en nuancering rond de actualiteit nodig, vindt Suissa. "Ook al is Nederland een seculier eiland, we leven wel in een wereld die enorm religieus is. De actualiteit heeft een grote impact op de beeldvorming van religieuze groepen. Daar moeten docenten iets mee. Maar wat? Chantal Suissa somt zo een hele mogelijke rij aan technieken op die het docenten makkelijker kunnen maken. Grote verhalen klein maken, aansluiten bij wat leeft, niet al te normatief zijn, behalve bij een aanslag natuurlijk, zorgen dat de correctie uit de klas komt en dat jij als docent niet met de vinger zwaait maar medeleerlingen dat doen, want helaas: naar jou luisteren ze minder goed dan naar de buurman bij wie ze afkijken.

Qua technieken is omdraaiing een goede, vindt Suissa. "In Amsterdam is schelden met 'jood' schering en inslag. Maar als je doorvraagt, bedoelen leerlingen nooit een joods persoon. Als het als scheldwoord wordt gebruikt, staat jood voor geniepig, achterbaks en niet te vertrouwen. Als je vraagt hoe de leerlingen het zouden vinden als er met 'moslim' gescholden zou worden, zeggen ze: dat bekt niet lekker. Maar ze vinden het niet leuk. Je ziet ze even denken, en dan - ding ding ding ding - valt het kwartje."

Storytelling

Een andere manier is storytelling, vertelt Suissa. Als er een bepaald onderwerp actueel is, kan een docent vissen naar verhalen en gevoelens die ermee te maken hebben. Dan wordt nieuws persoonlijk, heeft het met jou te maken. De docent kan ook een imam, predikant, priester of rabbijn inschakelen, die uit eigen ervaring vertelt.

Het grootste probleem in het bespreken van nieuws in de klas is balans, constateert Suissa. "Als je alleen de krant zou lezen, zou je bij wijze van spreken de stekker er liever uittrekken. Er is veel te weinig goed nieuws, daar moeten docenten zelf naar op zoek. Leerlingen hebben ook verhalen met hóóp nodig, die inspireren, waarin mensen elkaar ráken en vinden."

Petra Cals van het Comenius Lyceum heeft daar geen positief nieuws voor nodig. "De positiviteit zit in mijn leerlingen; in de vragen die ze stellen, in de nuances die ze soms na gesprekken aanbrengen." Hoezeer zij ook haar idealen blijft nastreven in de lessen die zij geeft, ze heeft wel geleerd haar ambities te temperen. "Pubers hebben wel meer aan hun hoofd. In een lesuur kun je nooit complete wereldbeelden veranderen. Maar als je in een jaar één leerling hebt geïnspireerd, dan is het al de moeite waard geweest."

Lonneke Knegtel ziet dat haar leerlingen langzaam beter omgaan met religieuze diversiteit. Toen zij een aantal jaar geleden een zwarte school bezocht, achtten haar leerlingen hun eigen hiphoppetten even religieus als de hoofddoeken van moslimmeisjes, die zich daar weer beledigd door voelden. Knegtel gaf wat lessen over het hoe en wat van de hoofddoek, en nu onlangs de eerste hoofddoek op de school is verschenen, vonden leerlingen dat helemaal niet meer zo raar.

Leerlingen gaan langzaam beter om met religieuze diversiteit, constateert docent levensbeschouwing Lonneke Knegtel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden