Religie houdt de Griekse gemeenschap in 'Little Athens' bij elkaar

NEW YORK - Uit alle windrichtingen komen de Grieken 's ochtends vóór de zondagsmis in de St Demetrios Cathedral aangelopen. De kerk ligt in hartje Astoria, een wijk op het puntje van Queens, New York, met zijn 70 à 80 000 inwoners van Griekse afkomst ook wel 'Little Athens' genoemd, wat de vele Grieken uit andere steden, van de eilanden, uit Anatolië en van Cyprus geen recht doet.

PAUL ALEXANDER

Sophia Colzia (27) kwam in 1976 vanuit Cyprus naar New York. Zij vertelt: “De religie heeft al die lokale Griekse gemeenschappen altijd met elkaar verbonden en diezelfde functie vervult de Grieks-orthodoxe kerk hier in New York: zij houdt de zo diverse Griekse gemeenschap bij elkaar.”

Het reusachtige bakstenen kerkgebouw aan de 31ste straat staat in de schaduw van het bovengrondse metrostation. De rust in de straten wordt alleen verstoord door een treinstel dat om de zoveel minuten voorbij dendert. Astoria heeft de grootste Grieks-orthodoxe congregatie buiten Griekenland. De leden van de kerk bestaat voor een aanzienlijk deel uit Cyprioten. Toen Turkse militairen in 1974 op Cyprus landden en Cyprus werd opgesplitst, was New York een van de voornaamste bestemmingen van de uit hun huizen verdreven Grieken.

Uit de kerk klinken byzantijnse melodieën. Een meisje van een jaar of zestien neuriet in het kerkportaal zachtjes met het koor mee. Sophia: “Het koor is de trots van onze parochie en bestaat uit jongens van niet ouder dan 19 jaar. In Amerika bestaat geen opleiding voor orthodoxe koorzangers. De bisschop heeft speciaal een priester uit Griekenland over laten komen om de jongens de beginselen van de Grieks-orthodoxe muziek bij te brengen. Nu studeren ze onder de bezielende leiding van de achttienjarige koorleider de gezangen in.”

Toen de Cyprioten naar New York kwamen had zich in Astoria al een aanzienlijke Griekse gemeenschap gevormd. De eerste Grieken vestigden zich er in het begin van deze eeuw. De onrust op de Balkan, Atatürk, de armoede dreef veel Grieken naar New York.

Aanvankelijk waren de onderlinge verschillen in de Griekse gemeenschap een probleem bij de vorming van een plaatselijke orthodoxe gemeenschap. Priester Anastasios (38) van de St Demetrios Cathedral: “De Grieks-orthodoxe kerk had geen missie in Amerika en zond geen priesters. Als gevolg viel de Griekse kerk aanvankelijk onder Russisch-orthodox gezag. Uiteindelijk werden de onderlinge verschillen overwonnen door de hang naar het moederland en de verbondenheid van de religie. In 1927 werd geld bijeengebracht voor de bouw van de St Demetrios.”

Rondom deze Cathedral ontstond de wijk Little Athens, met tal van Griekse restaurantjes, beautysalons, reisbureaus en viswinkels. Iedereen heeft hier een andere levensgeschiedenis. De heer Vadzikouros staat even buiten in de zon, terwijl binnen de dienst maar voortduurt; als zeventienjarige houtbewerker kwam hij in 1954 geheel alleen in de VS aan. Griekenland was verwoest door de burgeroorlog, gedurende en in de jaren na de Tweede Wereldoorlog. Jongens zoals hij waren berooid en kansloos. In New York heeft Vadzikouros als makelaar fortuin gemaakt en is tegenwoordig een zeer geziene figuur binnen de Griekse gemeenschap. “Ik ben in de St Demetrios getrouwd en ook mijn drie kinderen zijn er getrouwd,” zegt hij. “En ik zal er persoonlijk op toezien dat ook mijn kleinkinderen hier trouwen.” Dan wordt hij naar binnen geroepen om acte de présence te geven als de hostie wordt uitgedeeld.

Ook vanuit de Sovjet-Unie kwamen Grieken. Loodgieter Pedro is in 1963 met zijn ouders naar Amerika gekomen. Zijn vader kwam oorspronkelijk uit Anatolië, vluchtte in 1923 naar Georgië, toen de Turken onder de Grieken een groot bloedbad aanrichtten. Zijn moeder komt uit de Krim.

De Cyprioten vormden halverwege de jaren zeventig de laatste grote immigratiegolf. Nu wonen er rond de 10 000 Cyprioten in Astoria. Na de mis wandelen de Cyprioten naar hun clubhuis op Ditmar's Boulevard, waar de Pancyprian Associaton of America is gevestigd. Terwijl in de achterkamer van het clubhuis oude Cyprioten aan de bar hun glaasje ouzo drinken, is Sophia Colzia in de weer in het kantoortje van Justice for Cyprus aan de voorkant.

Sinds zij haar studie politicologie aan de New York University heeft afgerond, zet ze zich geheel in voor haar geboorte-eiland. Alles is haar eraan gelegen dat de kwestie-Cyprus niet in de vergetelheid raakt. Zij werft fondsen en bezoekt internationale congressen die het Cyprische vraagstuk op de agenda hebben. Al met al heeft de Cyprische lobby in Amerika al behoorlijk wat invloed. President Clinton meldde een maand geleden dat hij volgend jaar een oplossing voor het probleem Cyprus verwacht. Sophia: “Mocht gerechtigheid inderdaad zegevieren en aan de Turkse bezetting een einde komen, zullen veel mensen uit de wijk terugkeren.”

De laatste jaren neemt het aantal Grieken in Astoria langzaam af. Wie wat heeft gespaard verhuist naar de suburbs op Long Island en de immigratie ligt stil. “Er komen nog wel jongeren om te studeren, maar nu de toeristen-industrie in Griekenland bloeit en het goed gaat met de economie, hebben Grieken betere kansen in Griekenland dan in Amerika. Tegenwoordig zijn het hoofdzakelijk Latino's en Aziaten die zich hier vestigen.”

Sophie is echter vastbesloten in Astoria te blijven. “Mijn ouders missen Cyprus en keren terug als ze met pensioen gaan. Maar ik ben helemaal vergroeid met de Amerkaanse samenleving. Op Cyprus zou ik maar een vreemde zijn. Toen ik zeven was emigreerde ik. Ik praat Grieks als een kind van zeven.”

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden