Opinie

Religie, extase en gekte: Platels ’vsprs’ komt erin om

Les Ballets C. de la B. met ’vsprs’. Alain Platel/Fabrizio Cassol. Gezien 6/6, Het Muziektheater Amsterdam. Info: www.hollandfestival.nl

Voor ’vsprs’ waagde het Vlaamse troetelkind van het danstheater Alain Platel zich aan zoals hij zelf zegt ’een van de meest volmaakte devotiewerken’: de Mariavespers van Claudio Monteverdi uit 1610. Componist en saxofonist Fabrizio Cassol van Aka Moon heeft de vespers bewerkt voor klassieke, jazz- en zigeunermuzikanten; de koorpartijen worden ingevuld door één zangeres. In een berglandschap van geknoopte witte vodden, een massagraf voor neergestorte engelen of een stapel gescheurde dwangbuizen van psychiatrische patiënten, meets Monteverdi zo de Gipsy Kings.

Het bonte muzikale ensemble jaagt met deze gedurfde en spannende score, de elf C. de la B.-dansers aan die anderhalf uur lang langs lijnen van theatrale waanzin dansen. Geïnspireerd door de historische opnamen die dokter Arthur van Gehuchten (1861-1914) in een gekkengesticht maakte en Afrikaanse trancerituelen die Jean Roche in de jaren vijftig op beeld heeft vastgelegd, onderzocht Platel in ’vsprs’ de connectie tussen mystiek, extase en hysterie.

In zijn eerdere collagevoorstellingen, zoals ’Wolf’ in het Holland Festival 2004, gaf Platel zijn dansers de vrije hand om vanuit improvisaties materiaal te verzamelen; nu kiest de choreograaf/theatermaker voor een eenduidig uitgangspunt. De verering van de Heilige Maagd Maria, de troostrijke verbinding tussen sterflijken en het Hemelse Rijk, verschafte – Monteverdi’s compositoire thematische lijnen volgend – de kapstok om de voorstelling dramaturgisch vorm te geven. Waar ligt de grens tussen religieuze beleving en hysterie, was hierbij Platels actuele vraag, en waar gaat de extase over in gekte?

Qua aanpak mag ’vsprs’ een keerpunt in Platels oeuvre worden genoemd, de uitwerking is teleurstellend. Platel en zijn dansers hebben bodemloos geput uit de door Van Gehuchtens gefilmde observaties. Dat leverde een rijkdom aan bewegingsmateriaal op, gemobiliseerd voor helaas niet veel meer dan wat letterlijke associaties rond het thema. Hoofden tollen, ledematen schokken, ook in momenten van rust gaan de sidderingen door het lijf. Een danser die zich in een Sint Vitusdans verliest. Een slangenvrouw probeert zich acrobatisch met schrille gilletjes uit een kledingstuk te worstelen. En van Spiderman via Freud naar Maria, raspt een danseres zich hysterisch door een lijst van de door ons ’vereerde’ iconen heen.

Religie, extase en gekte: ’vsprs’ komt er bijkans in om. Onvermijdelijke verwijzingen zoals de Maria-blauw-gerokte zangeres die tegen het berglandschap in een schrijn wordt uitgelicht. Jezus breekt het brood, al is het bij Platel een danser die compulsief een homp volkoren te lijf gaat. En natuurlijk zien we een blauwdruk van Bernini’s heilige St. Theresia, wat bij Platel van extatische devotie uitmondt in een collectief zenuwziek orgasme.

Wat drijft deze mensen? Is het de pijn van het menselijk bestaan dat hier in één intense groteske ervaring wordt weg gelouterd? Wordt de berg beklommen omdat in Maria de verlossing ligt? In deze voyeuristische krankzinnigenparade is het hard zoeken naar een dwingende betekenis. En het boegeroep na afloop is daarom best te begrijpen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden