Opinie

Relaties tussen Turkije en EU onder hoogspanning

De Turkse premier Tayyip Erdogan. Beeld REUTERS

JOOST LAGENDIJK   Het wordt voor Europese politici vandaag een hele toer om de Turkse premier Erdogan binnenboord te houden, voorspelt Turkije-kenner Joost Lagendijk.

Het zou er vandaag nog wel eens om kunnen spannen in Brussel bij het bezoek van de Turkse premier Erdogan aan de Europese instellingen. Wordt er aan het eind van de dag met de deuren gesmeten of zijn beide partijen, ondanks belangrijke meningsverschillen, toch bereid water bij de wijn te doen?

Het was een paar maanden geleden allemaal zo mooi gepland. Nadat de onderhandelingen over Turkse toetreding de afgelopen drie jaar praktisch tot stilstand waren gekomen, leek er de laatste tijd aanleiding voor wat voorzichtig optimisme. Een nieuw hoofdstuk was geopend en een overeenkomst over het op termijn en onder strikte voorwaarden opheffen van de Europese visumplicht voor Turkse burgers was getekend. De gesprekken van vandaag zouden als het ware de bekroning moeten zijn van dat nieuw gecreëerde momentum.

Politieke bom
Toch zal het vandaag waarschijnlijk niet lang gaan over het verder versnellen van de onderhandelingen. Want er staan andere, dwingender kwesties op de agenda en dat is een direct gevolg van de politieke bom die half december in Turkije is ontploft.

Toen werden tientallen mensen opgepakt onder wie de zonen van drie toenmalige ministers uit de regering-Erdogan en een aantal zakenlui met nauwe banden met de regeringspartij. Zij worden allen verdacht van fraude en corruptie bij het ontduiken van de economische sancties tegen buurland Iran en bij het sjoemelen met bouwvergunningen en bestemmingsplannen.

Sindsdien is Turkije in de ban van dit schandaal en, in toenemende mate, van de ongelooflijk harde reactie van de regering. Volgens Erdogan zijn de aantijgingen een poging hem ten val te brengen, een coup bekokstoofd door de VS en Israël en uitgevoerd door aanhangers van de Gülen-beweging, een invloedrijke sociaal-religieuze beweging.

Wetswijziging
Inmiddels zijn in een ware heksenjacht honderden politiechefs en openbare aanklagers die betrokken waren bij het corruptieonderzoek en die door de regering verdacht worden van sympathie voor de Gülen-beweging, ontslagen of overgeplaatst. Bovendien heeft de regering een wetswijziging voorbereid die volgens de oppositie en Europese deskundigen praktisch een einde zou maken aan de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht.

De afgelopen week hebben zowel de Europese Commissie als het Europees Parlement al laten weten dat ze de obstructie van het corruptieonderzoek en de voorgestelde ingreep bij justitie onacceptabel vinden en volledig in strijd met de EU-eisen aan kandidaat-lidstaten. De grote vraag is hoe Erdogan op die kritiek zal reageren.

De Turkse premier is er de man niet naar om nog eens rustig uit te leggen wat er volgens hem aan de hand is om vervolgens samen met zijn gastheren een uitweg te zoeken uit deze heikele situatie. Het ligt eerder in de lijn der verwachtingen dat de heetgebakerde Erdogan vol op het orgel zal gaan en er geen misverstand over zal laten bestaan dat hij alles in het werk zal stellen om het onderzoek naar malafide praktijken in de kiem te smoren en de personen die daar achter zitten zo hard mogelijk te treffen. Of de EU dat nou leuk vindt of niet.

Wellicht dat hij bereid is het onder curatele stellen van justitie voorlopig uit te stellen en te beloven daar samen met Europese specialisten nog eens naar te kijken. Het lijkt echter uitgesloten dat de Turkse premier in zal willen gaan op dringende suggesties om het recht ongehinderd zijn loop te laten.

Drastische stap
Als zijn Europese gesprekspartners dan toch voet bij stuk houden, is het niet uitgesloten dat Erdogan het pand met slaande deuren zal verlaten. Omdat hij kwaad is over de in zijn ogen onterechte Europese bemoeienis met interne Turkse kwesties. Maar ook omdat hij weet dat een dergelijke drastische stap door veel van zijn kiezers die het geloof in EU-lidmaatschap toch al verloren hebben, gewaardeerd zal worden, bijvoorbeeld bij de lokale verkiezingen in maart.

Ervan uitgaande dat de meesten niet uit zijn op een breuk met Turkije, zal het voor de Europese politici vandaag in Brussel dus zaak zijn Erdogan binnenboord te houden, zonder hun eigen principes over democratie en rechtsstaat geweld aan te doen.

Joost Lagendijk: columnist bij de Turkse kranten Zaman en Today's Zaman; co-auteur van het boek 'De Turken komen eraan!'

 
Volgens Erdogan zijn de aantijgingen een poging hem ten val te brengen, een coup bekokstoofd door de VS en Israël
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden