Rel tussen kunstenaar en mecenas ettert door ondanks vonnis

Een installatie van Danh Vo op een expositie in het Oostenrijkse Bregenz. Beeld ap
Een installatie van Danh Vo op een expositie in het Oostenrijkse Bregenz.Beeld ap

De opdrachtgever vindt het geleverde kunstwerk niet goed en eist iets nieuws. Is de artistieke vrijheid in het geding? Of probeert een gefrustreerde kunstenaar alleen maar zijn gram te halen?

Al twee jaar duurt het conflict tussen de Deens-Vietnamese kunstenaar Danh Vo (1975) en de Nederlandse kunstverzamelaar Bert Kreuk (1964). Het is een interessante testcase voor de kunstwereld. Niet alleen omdat Vo schermt met zijn artistieke vrijheid. Deze kwestie maakt ook duidelijk wat de uitwassen kunnen zijn van de gekte op de kunstmarkt, waar exorbitante prijzen voor hedendaagse kunst worden betaald en opkomende kunstenaars als Vo als popsterren gelanceerd.

Inzet van het slepende geschil is de opdracht van Kreuk aan Vo om een nieuw werk te maken. De kunstverzamelaar, rijk geworden met de verkoop van service-artikelen aan de luchtvaartindustrie, verzamelt al twintig jaar kunst. De laatste jaren richt hij zich bijna fulltime op zijn ambitie om een collectie hedendaagse kunst van wereldformaat bijeen te brengen.

Beschilderde doos
In 2013 mocht Kreuk zijn collectie laten zien in het Gemeentemuseum Den Haag. Voor deze tentoonstelling vroeg hij Danh Vo, van wie hij al werk kocht voordat de kunstenaar bekend was, een zaalvullende installatie te maken voor 350.000 dollar. Vo kwam naar het museum en koos zelf de grote zaal uit. Kort voor de opening arriveerde het 'ruimtevullende' werk: een kleine beschilderde doos, een bestaand werk van Vo met een leenovereenkomst.

Vo en zijn galeriehoudster ontkenden dat er concrete afspraken waren gemaakt. De opdracht was ook niet zwart op wit vastgelegd. Kreuk stapte naar de rechter, waar hij twee ordners toonde met alle gemailde afspraken. Daarnaast waren er getuigenissen van de directeur en hoofdconservator van het Gemeentemuseum Den Haag. Voor de rechter was dat voldoende om Vo te veroordelen om alsnog binnen een jaar een ruimtevullend werk te maken, in 'professioneel overleg' met Kreuk.

Enkele dagen geleden liet Vo weten dat hij een muurvullende tekst wil maken met de woorden: 'Shove it up your ass, you faggot' (Steek het in je reet, flikker). Dat is een quote uit de film 'The Exorcist', een recent thema in zijn werk, aldus Vo. Kreuk mocht zelf het lettertype en de kleuren van de letters uitzoeken. De kunstenaar zou de tekst zo indrukwekkend en groot maken, 'als jij passend vindt voor 350.000 dollar'.

Artistieke vrijheid
Een regelrechte provocatie, dat was wel duidelijk. Meteen na de uitspraak van de rechter had de gefrustreerde Vo al aangegeven niet 'op commando' een nieuw werk te kunnen maken. Zijn artistieke vrijheid kwam dan in het gedrang.

Gisteren kwam de reactie van Kreuk. Hij wenst geen 'aanstootgevende taal en discriminerende zinnen met betrekking tot geslacht, geaardheid, ras en religie (bedoeld of niet)' in zijn collectie. Hij stelt een andere zin voor, uit de film 'Rite of Exorcism': 'From anger, hatred en all ill will' (Van woede, haat en alle kwade wil).

Als Vo toch een punt wil maken met aanstootgevend werk, dan is er volgens Kreuk geen sprake van de juiste artistieke intentie of ambitie. Dat werk hoeft hij niet. Hij stelt voor dat Vo in plaats daarvan 350.000 dollar schenkt aan een goed doel, of ter waarde van dat bedrag kunst geeft aan een museum in Amerika of Nederland. Zelf zal de kunstverzamelaar dan ook 350.000 dollar doneren. "Zeven ton voor goede doelen: een medicijn tegen elke frustratie", aldus Kreuk.

Danh Vo was niet bereikbaar. Zijn advocaat Gert-Jan van den Bergh zegt dat Kreuk niet kan dicteren hoe het kunstwerk eruit moet zien. "Dat is de vrijheid van de kunstenaar." De raadsman betwist dat de grove tekst bedoeld is als provocatie van de kunstverzamelaar. "Vo wil dit maken, omdat het zo perfect aansluit bij zijn recente werk." Dat de kunstenaar zijn eerdere afspraken niet zou zijn nagekomen, zoals de rechter oordeelde, zal de advocaat betwisten in hoger beroep. "Ook een kleine doos kan bij Vo een ruimtevullend werk zijn."

Art-flipper
Voor Kreuk staat vast dat hij nooit meer werk zal kopen van Danh Vo. "Hij is een onbetrouwbare kunstenaar gebleken die zich ook nog eens laatdunkend over mij en het Gemeentemuseum heeft uitgelaten. Ik zou een art-flipper zijn, iemand die alleen maar kunst verzamelt om er snel rijk van te worden."

Danh Vo heeft zélf dollartekens in zijn ogen, zegt Kreuk. "Toen hij ontdekte dat hij het werk dat hij voor het Gemeentemuseum zou maken, elders voor een veel hoger bedrag dan de afgesproken 350.000 dollar kon verkopen, scheepte hij ons af met een doosje. Hij kan de weelde van het succes niet dragen. En om de aandacht af te leiden van zijn eigen wanprestatie, die door de rechter bevestigd is, begint hij over artistieke vrijheid."

Deze affaire symboliseert ook de gekte op de kunstmarkt, zegt Kreuk. Een groeiende groep nieuwe superrijken die tegen elkaar opbieden, domineert het topsegment van de markt voor hedendaagse kunst. Dat bleek dit jaar ook uit een onderzoek van kunstbeurs Tefaf. Geld speelt geen rol voor deze kopers - oliesjeiks, miljardairs uit Rusland en China en hedgefondsmanagers uit de VS. Het werk van Vo - deze zomer te zien in het Deense paviljoen op de Biënnale van Venetië - is daardoor snel veel duurder geworden. Kreuk: "De weelde van het succes is hem naar het hoofd gestegen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden