Reizen voedt de verbeelding, net als een ommetje over straat

Reizen is het thema van de Boekenweek 2014, die vanavond feestelijk wordt ingeluid met het Boekenbal. Moet een schrijver reizen om tot goede literatuur te komen? Trouw legde het voor aan zes voorname schrijvers.

JAN SIEBELINK
"Je zou de stelling moeten omkeren. Wie schrijft reist beter. De Franse dichter Rimbaud schrijft vóór zijn twintigste 'Saison en enfer' en nog enkele andere bundels: vernieuwende, visionaire poëzie. Dan meldt hij zich bij het Knil in Harderwijk, vertrekt naar Java waar hij deserteert. De rest van zijn korte leven zwerft hij door de woestijnen van Oost-Afrika. Maar al dat reizen levert geen regel poëzie meer op. Met het reizen stierf de dichter in hem. Vrij geregeld kom ik in Parijs om de recentste literatuur aan te schaffen. Eén keer per jaar verblijf ik met mijn gezin in de Franse Dr¿me. Maar dat kun je geen reizen noemen. Van nature ben ik geen reiziger. Voor mijn werk ben ik twee keer in New York geweest (om James Purdy te interviewen) en ik heb de Gazastrook bezocht. Ik doe dan veel indrukken op, ik geniet of ben geschokt, maar de verbeelding slaapt in. Op de bonnefooi door de wereld trekken en maar zien waar je uitkomt, zou mij ontregelen. Bovendien lijd ik aan heimwee. Als ik op stap ga wil ik zo gauw mogelijk weer naar huis. Alleen op mijn werkkamer, omgeven door het vertrouwde, komt mijn verbeelding tot hoge bloei. Op die veilige plek put ik uit mijn kinderdromen en -angsten. Vanuit die kamer reis ik graag over de aarde."

Jan Siebelink
"In de heuvels van de Dr¿me, broedend op een nieuwe roman."

ARNON GRUNBERG
"Schrijvers die reizen zijn uiteraard niet per definitie betere schrijvers. Je kunt veel reizen en goede boeken schrijven, je kunt kluizenaar zijn en goede boeken schrijven, het enige wat niet kan is dood zijn en goede boeken schrijven. Een schrijver kan ook in een onderaards hol zitten en daar nooit uitkomen en prachtige boeken schrijven."

Arnon Grunberg
"Een schrijver kan als een kluizenaar in een onderaards hol zitten en daar nooit uitkomen en prachtige boeken schrijven."

OEK DE JONG
"Reizen verrijkt en verruimt de geest. Niemand zal dat tegenspreken. Maar dat schrijvers die veel reizen daardoor betere schrijvers worden - die stelling is onhoudbaar. Tolstoj heeft in zijn jonge jaren gereisd in Rusland, hij was militair op de Krim. Maar het grootste deel van zijn leven heeft hij doorgebracht op zijn landgoed, tussen de boeren, en daar schreef hij zijn meesterwerken. Kafka heeft heel weinig gereisd. Nescio is nauwelijks buiten Nederland geweest. Gerard Reve is nooit veel verder dan Frankrijk gekomen. Kortom, er zijn veel goede schrijvers die bepaald geen reizigers waren.

Veel schrijvers houden ook helemaal niet van reizen. Het zijn huismussen, zenuwlijders en paniekeerders. Op reis gaan vereist voor hen een langdurige mentale voorbereiding. Het liefst reizen ze in de geest. Net als veel andere schrijvers blijf ik het het liefst op mijn plek. En toch heb ik veel gereisd. Ik kan nogal opzien tegen een reis, vooral als ik Europa uit moet, en toch ben ik steeds weer op reis gegaan. Maar ben ik een betere schrijver geworden omdat ik wekenlang door Zuid-Afrika of India ben getrokken of omdat ik in de Indische Oceaan met walvishaaien heb gesnorkeld? Ik dacht het niet."

THOMAS HEERMA VAN VOSS
"Er zijn schrijvers die hun werkkamer het liefst nooit verlaten. Of ik daar zelf toe behoor en in de toekomst toe zal behoren, lijkt me sterk ¿ af en toe de wereld in heeft toch voordelen. Maar ik betwijfel of dat mijn werk ook maar enigszins verbetert. Toen ik mijn debuut schreef, woonde ik nog bij mijn ouders, in hetzelfde huis als waar ik mijn hele jeugd doorbracht. Sindsdien heb ik meer van de wereld gezien, een jaar in Londen gewoond, afgelopen zomer ben ik door het zuiden van Amerika gereisd. Maken zulke ervaringen me vanzelf een betere, rijkere schrijver? Er valt soms net zoveel te ontdekken in een ommetje naar de supermarkt als in een tijdlang toeren door Europa. Het hangt er allemaal vanaf op welke manier je kijkt."

Thomas Heerma van Voss
"Er valt soms net zoveel te ontdekken in een ommetje naar de supermarkt als in een tijdlang toeren door Europa. Het hangt er allemaal vanaf op welke manier je kijkt."

WANDA REISEL
"In Iran ging het gesprek onmiddellijk over politiek. 'Do you hate us? Do you think we are terrorists?' En altijd waren dat mensen met een zachte uitstraling zoals deze twee op de brommer."

Wanda Reisel
"Als een schrijver reist haalt hij zichzelf door een bad met verse indrukken, zeker. Maar dan loopt hij hopelijk tegen een lantaarnpaal aan waardoor hij vanbinnen wordt opgeschud. Schrijven is reizen in je hoofd. En met dat ene hoofd moet je het doen."

Joke van Leeuwen
"De stelling is eigenlijk, in mijn ogen, een negatief oordeel over wie niet veel reist, en ik ben de laatste om dat te willen uitspreken. Auteurs kunnen in hun hoofd heel ver reizen, terwijl ze op hun stoel blijven zitten. Ikzelf reis overigens graag en gebruik mijn indrukken. Heb in februari een reis per vrachtschip gemaakt over de Atlantische Oceaan. Meer dan tien dagen lang geen enkel ander schip gezien. Zoveel leegte tot aan de horizon. En al de verschillende tinten die de oceaan kon aannemen. Dat voedde mijn verbeelding."

JOKE VAN LEEUWEN
"Meer dan tien dagen lang geen enkel ander schip gezien. Zoveel leegte tot aan de horizon. En al de verschillende tinten die de Atlantische Oceaan kon aannemen."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden