Reizen door een mannenwereld

Twee 19de-eeuwse Amerikaanse journalistes maakten Jules Verne's reis écht

Het is blijkbaar moeilijk de duur van een wereldreis goed te vangen in een titel. Phileas Fogg, hoofdpersoon in Jules Verne's fictieve 'Reis om de wereld in 80 dagen', deed er eigenlijk ietsje langer over. De twee vrouwen die Matthew Goodman beschrijft in zijn boek '80 dagen. Een race om de wereld' maakten de reis in het echt, en deden er juist minder lang over.

Tegen het eind van de negentiende eeuw werd de wereld gemakkelijker te bereizen. Stoomschepen voeren de oceanen over, het Suezkanaal was net af, en in Amerika kon je van kust tot kust reizen dankzij de vers aangelegde spoorrails. De tijd was rijp om Verne's idee in het echt uit te voeren.

De Amerikaanse journaliste Nellie Bly vertrok op 14 november 1889 per schip uit New York met het doel Foggs record te verbreken. Bly was toen al een nationale beroemdheid. Van vrouwelijke journalisten werd in die tijd vooral verwacht dat ze stukjes schreven over mode en de feestjes van de hogere klasse, maar zij deed daar niet aan mee.

Voor de legendarische kranteuitgever Joseph Pulitzer liet Bly zich opsluiten in een gekkenhuis voor vrouwen, en kwam terug met onthullingen over de misstanden daar. Ze kreeg een aanstelling bij Pulitzers New York World, en ging door met het maken van gevaarlijke undercoverreportages. Mede dankzij haar steeg de oplage van de krant explosief. Toen de groei stokte, zag de directie in de wereldreis - haar idee - een goede publiciteitsstunt.

Concurrent The Cosmopolitan vond dat ook, en stuurde een eigen verslaggeefster, in tegengestelde richting. Elisabeth Bisland kreeg als opdracht eerder terug te zijn dan Bly.

Goodman neemt alle ruimte om het verhaal van de twee wereldreizigsters te vertellen. Tegen de tijd dat Bly daadwerkelijk vertrekt zijn we al op bladzijde 93, nog niet eens op een kwart van het boek. Als Bisland de trein neemt naar het westen van de VS, trekt Goodman pagina's uit om te vertellen over de Chinese arbeiders die het spoor aanlegden, en de rol die de komst van de trein speelde in het uitroeien van de Indianen. Als Bly op bezoek gaat bij de oude Jules Verne, moet ook diens slechte huwelijk even aangestipt worden.

Het lage tempo en de vele uitstapjes zouden van het boek een dodelijk saaie historische verhandeling moeten maken, maar dat is het helemaal niet. De anekdotes en zijsprongen zijn interessant, en brengen niet alleen de avontuurlijke vrouwen, maar ook hun tijdperk tot leven.

Het was een tijd met uitgesproken klassenverschillen. Op een en dezelfde boot baadden de rijken in weelde en een paar dekken lager gingen de armen dood aan tuberculose. Bij het aandoen van Egypte werd een heer van stand geacht met een wandelstok opdringerige Arabieren van zichzelf en zijn gezelschap af te meppen. Engeland was het machtigste rijk ter wereld. De vrouwen konden niet met dollars betalen, maar wel met Britse ponden. In deze wereld was het echt heel raar om als vrouw alleen op reis te gaan. In Kanton rende het winkelpersoneel naar buiten om zich aan Bly te vergapen.

Goodman doet zijn best de verschillen tussen Bly en Bisland te benadrukken: de beroemde maar uiterlijk onopvallende sterverslaggeefster Bly tegenover de bedaagdere Bisland, die in de ogen van haar tijdgenoten wonderbaarlijk mooi was. De overeenkomsten tussen de twee zijn groter: jonge vrouwen die een plaats wisten te veroveren in een mannenwereld, met een scherp oog voor de sociale ongelijkheden van hun tijd.

Bly zou als eerste van de twee aankomen, na 72 dagen, zes uur, elf minuten en veertien seconden. Nog nooit had iemand in zo'n korte tijd een reis rond de wereld gemaakt. Ze schreef een boek over haar reis: 'Around the World in 72 Days'. Het kan dus wel, het juiste aantal dagen in de titel.

Matthew Goodman: 80 dagen. Een race om de wereld. (Eighty Days. Nellie Bly and Elizabeth Bisland's History-Making Race Around the World) Vert. Frederic Reurs. The House of Books, Vianen; 432 blz. euro 19,95

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden