Reinier Paping valt het liefst helemaal niet op

Een halve eeuw geleden verandert een gewone dorpsjongen uit Dedemsvaart in een schaatsheld. Reinier Paping wint als absolute buitenstaander de meest heroïsche Elfstedentocht ooit verreden. Die roem draagt hij dagelijks mee, gewild en ongewild. "Soms voel ik me lastiggevallen."

Een toevalstreffer in de supermarkt. "Houd je een beetje van sport", vraagt een kwiek mannetje op leeftijd aan het meisje voor hem in de rij. "Een beetje, ik skeeler", antwoordt ze. De vraag wordt weerkaatst. Hij vertelt altijd te hebben gesport, vroeger heeft hij veel getennist. En geschaatst. Of ze misschien de Elfstedentocht van 1963 kent? Er gaat bij haar geen belletje rinkelen. "Nou, die heb ik gewonnen." Ze werpt een meewarige blik op het chocoladetaartje met 35 procent korting in zijn handen. Ze doet het hem cadeau voor zijn 81ste verjaardag. "Gefeliciteerd, ik heet trouwens Ellen." "Reinier, aangenaam."

Niet herkend worden in de supermarkt, en toch eeuwige roem door die 'Hel van '63', zoals de door barre kou geteisterde Elfstedentocht in 2009 door regisseur Steven de Jong verfilmd werd. Het levensverhaal van de winnaar van de tocht der tochten, die volgende week vrijdag een halve eeuw geleden is, speelt zich af tussen twee polen. Reinier Paping is een plattelandsjongen uit Overijssel gebleven. Is dagelijks trots door wat de triomf hem gebracht heeft, maar koopt voor zijn verjaardag een chocoladetaartje met korting.

Urenlang kan hij erover vertellen. Maar niet op commando en aan iedereen, want de in Zwolle woonachtige Elfstedenwinnaar wijst aanvragen voor grote interviews steevast af. "Ik heb één keer een uitzondering gemaakt voor een bevriende journalist van een Zeeuws dagblad. Ik word door iedereen gebeld met de vraag of ik overal naartoe kan komen, maar dat is allemaal ten gunste van anderen. Als het voor een goed doel is of bij een speciale gelegenheid, dan is het wat anders. Eigenlijk valt er inmiddels niet zoveel nieuws meer te vertellen. Ja, soms voelt het wel eens alsof ik lastiggevallen word."

Ze moeten een van de vele geschreven boeken maar kopen, oppert Paping. Daarin vertelt hij het geen seconde koud te hebben gehad, terwijl concurrenten sneeuwblind raakten en slechts een fractie van de 9862 gestarte deelnemers piepend en krakend de finish in Leeuwarden haalde. Met wat studentenhaver, een metworst en een stukje chocola als proviand, schaatste hij op hoge noren door nog hogere sneeuwduinen. "Bij Bolsward kreeg ik een sinaasappel van een jongen die bij mij op het Cios (de opleiding voor gymnastiekdocenten - red.) zat. Dat was mijn lunch."

Paping bestierde na zijn schaatscarrière een sportzaak in Zwolle. "Ik verberg mezelf niet, maar ik val liever ook niet op. Daarom neem ik bewust de route achter het ziekenhuis langs als ik ga fietsen. Daar kom ik niemand tegen, en dat vind ik eigenlijk wel het fijnste."

De Twaalfde Elfstedentocht werd op 18 januari 1963 verreden. Van de 568 wedstrijdrijders kwamen slechts 57 op tijd binnen. Bij de toerrijders was de uitval nog veel hoger: aan het eind van de dag hielden slechts 69 van de 9294 rijders een Elfstedenkruisje in hun handen. Het vroor die dag hard (bij de start min 18 graden, tot overdag min 4), door harde oostenwind en vorst was de gevoelstemperatuur veel lager. Het sneeuwde en het ijs zat vol scheuren en bobbels. Reinier Paping reed na diverse vluchtpogingen vanaf Witmarsum de tocht alleen uit. Hij haalde Leeuwarden in 10 uur en 59 minuten, Jan Uitham en Jeen van den Berg kwamen respectievelijk 22 en 24 minuten na hem binnen.

De Hel van '63

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden