'Reigen' ontbeert ook na inkorting nog snelheid

Nog op 16, 17 en 18 nov. in Muntschouwburg Brussel.

Nu volgt een eigentijds werk, in het Duits gezongen, bovendien een zedenspiegel waar Parijs zich in zal herkennen en die voorgehouden wordt door die francophone brabbelaars uit Bruxelles. Dàt is even andere koek. Maar er zit een grote naam aan verbonden, die van Luc Bondy, de Zwitserse theatermaker om wie een soort festival gesponnen wordt in Parijs. En Bondy is zowel de samensteller van het libretto, naar het toneelstuk 'Reigen' van Arthur Schnitzler, als regisseur van deze produktie. Zo bereiken componisten uit kleine landen toch de internationale podia; Louis Andriessen mag hoop putten uit zijn samenwerking met Greenaway in 'Rosa'.

'Reigen', wat rondedans betekent, werd door de Weense schrijver Schnitzler in 1900 gemaakt en in privé-kring verspreid. Zijn stuk behelst een ketting van scènes over kortstondige of verlopende relaties tussen mannen en vrouwen van allerlei rang en stand. Een estafette lijkt het wel, want de soldaat die in de eerste scène met een straathoertje een vluggertje maakt in het Prater-park, stapt de tweede scène binnen om het aan te leggen met een kamermeisje, die in de derde scène intiem wordt met een student, de zoon van haar heer des huizes. Etcetera. In de laatste scène zien we het hoertje uit scène 1 terug (met een graaf) en is de kring gesloten.

Schnitzlers ironische doorsnee van het Weense leven in het avondrood van de Habsburgse monarchie, baarde veel opzien, ook al werd het stuk pas in 1921 eenmalig gespeeld en daarna door de auteur verboden verklaard voor opvoering. In de jaren tachtig liep dit verbod af, en Bondy zag er zowel stof voor een opera als voor een film in. Het werd opera dankzij een goede samenwerking met Philippe Boesmans in een ander project. Vorig jaar maart leverde de wereldpremière een behoorlijk succes op.

Geen pauze

De reprise die in de Muntschouwburg loopt en naar Parijs wordt geëxporteerd, biedt geen letterlijke herhaling. De voorstelling wordt nu zonder pauze gespeeld en duurt bijna 21/2 uur. De wereldpremière inclusief 25 minuten pauze nam 3 uur en 15 minuten in beslag; er zijn dus coupures aangebracht, echter zo dat het nauwelijks te merken is.

Toch ontbeert 'Reigen' nog steeds snelheid, doordat tussen de scènes pauzes vallen; het blijft dan minutenlang donker in de zaal en het orkest valt ook stil. Hoe slim er ook gewerkt wordt met een voordoek dat als een diafragma opent en sluit, toch verlopen de decorwisselingen te traag, waardoor de spanning van de ketting wordt gebroken.

De chambre séparée, de slaapkamer, de bank in het park of de huiskamer zijn de ontmoetingsplekken voor deze rondedans van vluchtige relaties. In het decor van Erich Wonder wordt in vogelvlucht een grote stad bij nacht geprojecteerd. De opera begint in de vallende avond als het uitgaans- en ontmoetingsleven losbarst en eindigt als een werkster binnenkomt op het moment dat de laatste nachtvlinder bij het hoertje vertrekt. Hij wenst de poetsvrouw in het voorbijgaan 'Gute Nacht' waarop zij met een cynisch 'Guten Morgen' reageert.

In de muziek schakelt Boesmans het verhaal door motiefjes naar een volgende scène te transporteren en te transformeren. Veel scènes tonen verrassende overeenkomsten met soortgelijke momenten in bekende opera's: Fledermaus- en Lulu-achtige scènes (de Lulu-tekst van Wedekind stamt overigens uit dezelfde tijd als Schnitzlers werkstuk) krijgen van Boesmans een kleuring mee die net-echt is en toch niet citerend. Geestig is de pastiche op de uitroep aan het einde van 'Salome' van Richard Strauss, 'Man töte dieses Weib', bij Boesmans-Bondy de uitroep van de student tegen het dienstmeisje dat een lastige mug moet doodmeppen: 'Man töte endlich diese Mücke'.

Boesmans schreef een lichte, veelkleurige orkestpartij die de vocale lijnen (van spreken tot belcanto-zingen) omspeelt; er is meer sprake van sfeerscheppende theatermuziek dan van zelfstandige dramatische lagen, al haalden dirigent Patrick Davin en het uitstekende operaorkest het maximale effect uit enkele dramatiserende tussenspelen.

Amusant

Hoewel de rollen (vrijwel dezelfde bezetting van 1993 zingt en acteert met hartstocht, met als topper Dale Duesing) en de situaties amusant zijn, werd er tijdens de tweede voorstelling, zondagmiddag, nauwelijks gereageerd. En dat terwijl de Duitse dialogen zelfs in helder leesbare letters boventiteld werden in zowel Nederlands als Frans, een noviteit in de Munt. De te trage overgangen en een gevoel van herhaling werkten die verveling in de hand. Een aantal dames vertrok voortijdig en een mannelijke bezoeker zuchtte verstoord 'Encore' (alwéér) toen voor de zoveelste keer een heer in de erogene zone van een dame wroette. De Nederlandse Opera moet maar niet met 'Rosa' naar Brussel trekken, want 'Reigen' ligt er al zwaar op de maag.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden