Regime van bidden en werken, liefst dertig maanden lang

De Servisch-orthodoxe kerk als laatste strohalm voor verslaafden

Zoran eet vandaag staand. Hij heeft straf, omdat hij 's ochtends is vergeten de boiler aan te zetten. Anderen zitten in een hoekje te bidden. Het zijn de straffen waarmee de 'broeders' in deze rehabilitatiekliniek voor drugsverslaafden buiten het dorp Cenej in het gareel worden gehouden. De vijftienjarige Zoran ondergaat het waardig. "Ik hoop hier wat te bereiken", zegt hij. "Zodat ik beter in de wereld sta."

Servië telt relatief veel drugsverslaafden, mede omdat smokkelroutes voor heroïne naar West-Europa traditioneel hierlangs lopen. Conventionele afkickklinieken zijn vaak duur, en succes is verre van gegarandeerd.

Wie nergens anders slaagt met afkicken, kan terecht op boerderijen van de Servisch-orthodoxe kerk. Het is gratis en eenvoudig: je onderwerpt je aan een strikt regime van bidden en werken, het liefst dertig maanden lang. Wie dat niet wil, kan zo het hek uitlopen, maar hoeft dan ook niet meer terug te komen.

De methode kwam in opspraak door heftige lijfstraffen enkele jaren geleden op een van deze centra. Die misstanden leidden tot het vertrek van de betrokken priester. In contrast zijn de 'broeders' in Cenej juist erg positief.

"Zware straffen komen op deze boerderij niet voor, maar we hebben wel een strikte hiërarchie", zegt Strahinja Babic, die na twee jaar bovenaan staat in die hiërarchie. "Dat is ook wel nodig. Wij zoeken hier orde in ons leven."

De broeders leven op kilometers van de bewoonde wereld een bestaan zoals dat een eeuw geleden in deze streek gebruikelijk was. Het enige dat detoneert is de boiler en het basketbalveld. De verantwoordelijke voor het project, priester Branko Curcin, komt geregeld langs en geeft strenge adviezen. Maar de dagelijkse routine organiseren de vijfentwintig rehabiliterende verslaafden zelf, van schoonmaken en bidden tot zelf hun brood bakken en de varkens verzorgen.

Iedereen heeft in het begin moeite met deze drastische versimpeling van hun leven. "We hebben hier veel dingen bewust niet", legt Babic uit. "Alcohol, sigaretten en drugs natuurlijk, maar ook geen mobiele telefoons, muziekspelers of spiegels. Dat is moeilijk als je hier verwend binnenkomt."

In plaats daarvan hebben ze een routine van handwerk, boerderijverzorging en godsdienst, zaken waarmee vrijwel geen van de broeders uit zijn vorige bestaan ervaring heeft. "Maar het is prettig om dat soort dingen te leren. Het helpt je nuttig te voelen", zegt Vladimir Tupanjac. Hij werkte jarenlang in het theater, onder meer in Nederland, maar kon dat op gegeven moment niet meer volhouden met zijn heroïneverslaving.

Gelovig was hij geenszins, nu kan hij moeiteloos de iconen benoemen die aan de muur hangen. Maakt dat hem religieus? "Het is voor mij een dilemma. Het helpt me hier, maar we zullen moeten kijken hoe ik denk als ik straks buiten ben. Ik ben niet zo iemand die in een paar maanden christen wordt."

Babic nadert dat punt waarop hij naar huis moet. "Ik verheug me erop. Lekker koffie drinken en een sigaret opsteken wanneer ik wil. Ik ben niet bang voor de buitenwereld, maar ik doe er ook niet lichtzinnig over. Je bent nooit honderd procent zeker dat je clean blijft."

Babic kwam hier als 24-jarige letterlijk drie uur na zijn laatste shot heroïne. In de jaren daarvoor had hij alles geprobeerd. Van de ene kliniek naar de andere, niets hielp. Het verschil is voor hem juist dat hij hier aan zijn lot over wordt gelaten: "Het enige dat ik kreeg tijdens het afkicken was thee. Die dagen waren misschien niet de hel, maar dan toch een plek daar heel dicht in de buurt. Maar het is na vijf dagen voorbij." Sindsdien heeft het strenge regime op de boerderij hem twee jaar clean gehouden.

Branko Curcin schat dat van de mensen die het volle verblijf op de boerderij afmaken zo'n 90 procent succesvol is bij zijn terugkeer in de samenleving. Branislav Drobat maakt daar nu zijn eerste stappen. Hij heeft de boerderij een maand eerder verlaten en probeert zijn leven op te pakken. "Het is lastig om aan werk te komen", zegt hij, even terug op de boerderij waar hij dertig maanden doorbracht. "Ik werk nu een beetje in de kerk. Dat is beter dan niets. Maar het echte gevecht begint buiten deze boerderij."

undefined

'Het land der levenden'

Het rehabilitatieprogramma 'Het land der levenden' is tien jaar geleden opgezet door de Servisch-orthodoxe kerk. Verspreid door Servië zijn er zes van zulke boerderijen. Zo'n drieduizend verslaafden zijn voor enige tijd geweest, maar heel wat wandelden in de eerste maanden zo weer het hek uit. Enkele honderden maakten de volledige kuur van dertig maanden af. Het concept achter de rehabilitatie is de 'logotherapie' van de Oostenrijkse psychotherapeut Viktor Frankl, die stelt dat mensen in alle situaties moeten proberen zin aan hun leven te geven.

"Het begint met ritme, gefocust zijn", legt priester Branko Curcin uit, terwijl de broeders in het gelid om hem heen staan. "We zijn een beetje van de oude school hier. Orde houdt de wereld in stand."

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden