Regeringspartij moet meer doen dan slaafs het kabinet steunen

Halbe Zijlstra, de fractievoorzitter van de VVD en daarmee de politieke zetbaas van partijleider Mark Rutte, was bij het begin van dit kabinet helder over de taakverdeling tussen hem en de minister-president. Rutte is verantwoordelijk voor de uitvoering van het regeerakkoord en ik ben er om het VVD-geluid te benadrukken, aldus Zijlstra.

De uitspraak doet meer dualisme vermoeden tussen de VVD-fractie en het kabinet dan er daadwerkelijk is. Uiteindelijk, als het puntje bij paaltje komt, staat de handtekening van de fractie onder het regeerakkoord en dat heeft een ijzeren consequentie voor het stemgedrag van de liberalen.

Het sociaal akkoord uit april is daarvan een mooi voorbeeld. Liberalen hebben niet zoveel op met centrale afspraken tussen kabinetten en de organisaties van werkgevers en werknemers. Met steeds zo ongeveer dezelfde argumenten. Wat en wie vertegenwoordigen die organisaties nu helemaal? En bovendien, als het gaat om bijvoorbeeld ingrepen in de sociale zekerheid, met een kalkoen bespreek je ook het menu van het kerstdiner niet. De beeldspraak is van Frits Bolkestein. Terwijl de kabinetten-Kok in de jaren negentig akkoord op akkoord sloten met werkgevers en werknemers, stond Bolkestein als fractievoorzitter van de VVD langs de zijlijn kritiek te leveren. Om vervolgens Kok geen strobreed in de weg te leggen.

Daarmee is het markeren van de eigen positie van een regeringsfractie nog geen hol gepraat. Het regeerakkoord is een compromis met één of meer andere partijen. Bij het CDA kunnen ze erover meepraten. In die partij is het besef doorgebroken dat het compromis in het kabinet te veel als eigen standpunt werd neergezet. Met als gevolg dat de partij met het bestuur werd vereenzelvigd en niet als de partij, die de eigen, christen- democratische ideologie, inbracht in de talloze coalities waaraan werd deelgenomen.

Die fout dreigt de PvdA onder het tweede kabinet-Rutte opnieuw te maken. Diederik Sam-som zit eigenlijk in een betere positie dan Mark Rutte. Ze zijn allebei partijleider, maar de handen van Samsom zijn als fractievoorzitter, in theorie, vrijer.

Niet dat daarvan het afgelopen jaar veel te merken was. Samsom was een jaar bezig om uit te leggen dat hij nergens garanties voor kon geven en dat het regeerakkoord het beste was in deze toch zo zware tijden.

De PvdA nam niet of nauwelijks een wat onafhankelijker positie in. Alleen rond de strafbaarstelling van illegalen lieten de sociaal-democraten hun tanden zien.

Wellicht dat het rapport van de commissie-Melkert over een links antwoord op de crisis hier wat verandering in kan brengen en een bredere werking heeft dan alleen een zoethoudertje voor de partij-achterban.

Vragen aan Melkert in hoeverre dit rapport met het regeerakkoord strijdige aanbevelingen bevat, zijn uit de lucht gegrepen. Een regeringspartij moet veel meer zijn dan bewaker en uitvoerder van een regeerakkoord.

Zoveel afwijkends biedt het rapport overigens ook niet. Hét hoofddoel van het kabinetsbeleid, saneren van de overheidsfinanciën, wordt niet bestreden. Melkert pleit voor een tweede hoofddoel, een actief werkgelegenheidsbeleid. Waarbij hij overigens niet aangeeft hoe die twee, investeren en bezuinigen, tegelijkertijd kunnen plaatsvinden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden