Regeringsbesluit kost tienduizenden banen

AMSTERDAM - De laatste operatie - de sluiting van 31 mijnen - maakt de Britse nationale mijnbouw volgens de regering in Londen weer gezond en rijp voor privatisering. Maar voor de meeste mijnwerkers is de patient, eens de ruggegraat van de Britse industrie, niet meer.

WILS REBERGEN

Het bericht dat het licht uit gaat in de meeste van de 50 nog resterende Britse mijnen kwam hard aan in Noord-Engeland en Wales, maar vooral in de stadjes rond Leeds, Sheffield en Nottingham, vanouds het hart van de Britse steenkoolindustrie. Gedwongen ontslag voor driekwart van de 41 000 mijnwerkers en dat midden in de diepste recessie sinds de jaren dertig. Vier van de mijnen die sluiten, worden weliswaar in de motteballen gelegd in afwachting van betere tijden. Maar niemand rekent daarop: in het jaar 2000 telt Groot-Brittannie nog hooguit 10 mijnen, luiden de voorspellingen.

In de huiskamers, pubs en straten van de mijnstadjes overheersten woede en verslagenheid over de teloorgang van British Coal die bij de nationalisering in '47 nog 958 mijnen telde met ruim 700 000 werknemers. Velen konden hun tranen niet bedwingen, toen gemeenteambtenaren het leed kwamen aanzeggen. De sluiting betekent werkloosheid in vrijwel elke familie in de steden die drijven op het 'zwarte goud'. De verwachting is dat nog eens 60 tot 100 000 banen verloren zullen gaan in aanverwante bedrijven. Het doek dreigt te vallen voor 16 met kolen gestookte elektriciteitscentrales en werk gaat verloren bij de spoorwegen, die alle steenkool vervoeren.

Vooral de mijnwerkers in de regio Nottinghamshire voelen zich in de steek gelaten. Tenslotte werkten zij door tijdens de grote staking van '84/'85, toen de vakbond van mijnwerkers NUM onder aanvoering van Arthur Scargill de meeste mijnen een jaar lang platlegde. Zij splitsten zich zelfs af van de NUM en richten hun eigen bond op (UDM) in de hoop gespaard te blijven bij de sanering van de industrietak door de regering van Margaret Thatcher.

"Wij hebben keihard gewerkt. De produktiviteit is sinds '85 meer dan verdubbeld. British Coal maakte vorig jaar een winst van bijna een half miljard gulden. En dan krijgen wij nu deze rekening gepresenteerd. Als de regering 10 procent van het werk had verzet dat wij hebben gedaan, zou de Britse economie er niet zo beroerd voor staan" , aldus een mijnwerker uit Bilsthorpe bij Nottingham.

Velen zien in de afbraak van de steenkool-industrie de wraak van de Conservatieven voor het ten val brengen van de regering Heath in '74. De Conservatieve premier schreef destijds nieuwe verkiezingen uit na maandenlange stakingen door de mijnwerkers, die de Britten de zoveelste koude winter bezorgden. Zijn opvolger, Labour-leider Harold Wilson, beloonde hen met een opslag van 30 procent.

Maar minister van handel en industrie Michael Heseltine wijst die samenzweringstheorie van de hand. De 'Tarzan' van het kabinet (aldus premier John Major vorige week tijdens het congres van de Conservatieven in Brighton) noemde de beslissing 'de zwaarste van zijn leven, maar onvermijdelijk'. Volgens Heseltine heeft de Britse steenkool-industrie zich uit de markt geprijst. "Wij kunnen niet doorgaan met de produktie van steenkool die onverkoopbaar is." In vergelijking met het buitenland zijn de Britse kolen te duur en de voorraden bij de afnemers zijn huizenhoog, was zijn boodschap.

President Neil Clarke van British Coal zag zich gedwongen tot het dramatische besluit, en hekelde het Britse energiebeleid. Steenkool is volgens hem ten onrechte uit de markt geduwd. Hij voorspelde dat stroom duurder wordt in Groot-Brittannie, omdat steeds meer elektriciteitsmaatschappijen overschakelen van steenkool op gas. Zonder uit te rekenen wat dat de afnemer meer gaat kosten, aldus Clarke.

Met de ontdekking van grote gasvoorraden in het Britse deel van de Noordzee besloten de stroomproducenten (geprivatiseerd eind jaren tachtig) te investeren in snel en goedkoop te bouwen gascentrales om hun aandeel in de markt veilig te stellen. "Economisch waanzin, maar wij moeten de realiteit onder ogen zien" , verzuchtte Clark.

Minister Heseltine verwerpt zijn visie. "De prijs van elektriciteit uit gas is weliswaar hoger dan die uit bestaande steenkoolcentrales, maar dat geldt niet voor nieuw te bouwen installaties. De producenten hebben wel degelijk uitgerekend dat hun investeringen uiteindelijk economischer zijn. En dat is precies wat wij willen."

Als pleister op de wonde biedt Heseltine een pakket van maatregelen ter waarde van 1 miljard pond (2,8 miljard gulden) voor steun aan de getroffen gebieden. Een vertrekpremie van maximaal een ton per ontslagen mijnwerker moet alle leed verzachten. En voorkomen dat de kompels naar hun vertrouwde wapen grijpen: staking. Hun werkgever British Coal heeft al aangekondigd, dat wie de poort blokkeert kan fluiten naar de centen uit Londen.

Arthur Scargill van de mijnwerkersbond NUM heeft zijn leden echter opgeroepen zich niet te laten afschepen met een 'douceurtje' en de tijden van weleer te doen herleven. De vakbondspresident die met Margaret Thatcher het grootste arbeidsconflict in Groot-Brittannie sinds de jaren twintig uitvocht, noemde het besluit om te sluiten "de ergste vorm van vandalisme uit de moderne geschiedenis" .

Zijn collega-vakbondsleiders toonden zich gisteren op een bijeenkomst van de NUM minstens zo woedend, maar aarzelden een staking uit te roepen. Daar zijn een aantal redenen voor. In de eerste plaats is de moraal onder de mijnwerkers laag. Iedereen weet dat de grote staking van '85 tenslotte is uitgelopen op een nederlaag. En dan een ton premie laten liggen?

Bovendien: er ligt genoeg kool in de bunkers van de elektriciteitscentrales om die tenminste een jaar te laten draaien. En de kompels zijn nog maar met weinigen, zeven jaar geleden stonden 170 000 man op de barricaden. De verwachting is dat de NUM daarom vandaag op het vakbondscongres steun zal zoeken bij andere bonden. Bijvoorbeeld bij die van de spoorwegen, nu British Rail met de steenkool-industrie op de nominatie staat voor privatisering. Bestuurders van beide bonden zijn al overeengekomen samen het parlement te bewegen de sluiting van de mijnen uit te stellen.

De andere mijnwerkersbond UDM die morgen bijeenkomt, heeft nog meer reserves tegen staken. De vakbond heeft steeds meegewerkt aan de sanering van de steenkool-industrie en zelfs aangekondigd een deel van de mijnen op te kopen als die volgend jaar in de verkoop gaan. Het bondsbestuur overweegt naar de rechter te stappen nu de regering de afgesproken procedure voor ingrijpen in de sector heeft geschonden door het afkondigen van massa-ontslagen.

Een rij van industrielen, economen, kerkleiders en zelfs Conservatieve Lagerhuisleden sloten zich gisteren aan bij het protest van de bonden tegen minister Heseltine's 'strategie om de industrie concurrerend te maken'. "Het lijkt erop dat de regering helemaal geen strategie heeft om het land uit de crisis te leiden" , meende Ruth Lea van de Mitsubishibank in Londen. Studenten in Oxford stemden in het eerste debat van het nieuwe academische jaar de regering-Major weg. "Dit huis heeft geen vertrouwen in Hare Majesteits regering."

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden