Regering mag niet stralen

Marokkaanse vorst Mohammed VI ziet populaire islamisten als bedreiging voor zijn positie

RABAT - De islamisten maken in Marokko al twee jaar deel uit van de regering. Maar hun manoeuvreerruimte lijkt beperkt. Ze moeten vooral vermijden al te nadrukkelijk in de zon van de koning te gaan staan.

Opgestuwd door de golf van opstanden in de Arabische wereld, won de islamistische Partij voor Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (PJD) in 2011 de verkiezingen. Maar de conservatieve partij kreeg geen absolute meerderheid en was genoodzaakt een coalitie te smeden. Voor de zomer stapte een van de coalitiepartijen uit de regering. Sindsdien zoekt de PJD naar een nieuwe regeringspartner, maar onderhandelingen liepen tot dusver op niets uit.

Af en toe gaan er stemmen op om koning Mohammed VI te laten bemiddelen. Maar die houdt zich afzijdig en lijkt er genoegen in te scheppen de islamisten te zien voortmodderen. Dat is niet voor niets. Premier Abdelilah Benkirane spreekt de taal van het gewone volk en is populair. Zijn regering stelde gratis zorg beschikbaar voor de 8,5 miljoen allerarmste Marokkanen. Daarmee vormt hij een bedreiging voor een vorst die zich nadrukkelijk profileert als 'koning van de armen'.

Daarbij zit Mohammed VI in zijn hoedanigheid als 'Aanvoerder der gelovigen' allerminst te wachten op een partij die zijn religieuze autoriteit komt ondermijnen met een eigen visie op de islam.

Onder druk van de straat gaf de koning het parlement in 2011 (iets) meer macht. Maar dat wil niet zeggen dat 'het Paleis', zoals de koning en zijn entourage worden genoemd, zonder meer bereid is om invloed af te staan. Het is een publiek geheim dat er achter alle belangrijke ministers een adviseur van de koning staat die een oogje in het zeil houdt - als ware het een schaduwkabinet, bestuurd vanuit het koninklijk paleis.

"De PJD wil islamitisch onderwijs bevorderen", zegt Mohammed Tsouly, een jonge bankier die in Casablanca actief is voor Mouvement du 20 Février, de protestbeweging van de Marokkaanse Facebookgeneratie. "Maar onder druk van het Paleis moeten ze de ene na de andere koranschool sluiten. Heel frustrerend moet dat zijn."

Volgens de vooraanstaande politicoloog Mohammed Tozy werkt de huidige regionale context niet in het voordeel van de PJD. "Na het echec van president Morsi in Egypte is het aandeel moslimbroeders flink gekelderd op de politieke markt," zegt hij in een restaurant in Rabat. Volgens Tozy noopt dat de partij tot behoedzaamheid.

Op het partijkantoor in Rabat wijst Abdelali Hamidine erop dat de PJD twintig jaar geleden werd gelegaliseerd en inmiddels stevig verankerd is in het Marokkaanse bestel. De vice-voorzitter van het partijbestuur bezweert dat de PJD Marokko niet wil islamiseren. "Onze doelen zijn louter politiek: corruptiebestrijding, aanpak van werkloosheid, verbetering van de zorg".

Hamidine geldt als een zeer uitgesproken criticus van wat hij de reactionaire en anti-democratische krachten binnen de paleismuren noemt. "Krokodillen", noemt hij die. Hij geeft toe dat de adviseurs van de koning meekijken en erkent het bestaan van een schaduwkabinet. "Ons daartegen verzetten heeft op dit moment nog weinig zin", zucht hij. "Het Marokkaanse volk wil nu eenmaal een koning die zich actief met het beleid bemoeit." Eerst moet er een cultuuromslag plaatsvinden, denkt Hamidine. De grondwetshervorming van 2011 noemt hij een stap in de goede richting.

Tozy relativeert de concurrentiestrijd tussen de islamisten en het paleis. "Uiteindelijk is het een strijd tussen hovelingen die vechten om de gunst van de koning." Van een absolute tegenstelling is volgens hem geen sprake. "De PJD is volkomen geïnstitutionaliseerd; premier Benkirane is in veel opzichten royalistischer dan de koning zelf".

Volgens Tozy doen de islamisten zich voor als outsiders als ze dat goed uitkomt. "Maar ze zijn evengoed onderdeel van de gesloten Marokkaanse politieke cultuur."

Met een wijntje naar Shakira luisteren mag best
Er was een tijd dat afgevaardigden van de islamistische PJD de zangeres Shakira het liefst direct op het vliegtuig terug naar Barcelona zetten. Haar 'onzedelijke' danspassen zouden de Marokkaanse jeugd kunnen bederven. Om maar niet te spreken over Elton John: die dreigde het land te 'homoseksualiseren'.

Maar die dagen zijn voorbij. Sinds de islamisten aan de macht kwamen, deed de partij water bij de wijn. Het officiële discours luidt nu dat de partij geen intenties heeft de samenleving te islamiseren. Corruptie en cliëntelisme, ja, die wil de PJD uitroeien. Maar alcohol mogen de Marokkanen gewoon blijven drinken en vrouwen mogen hun haren laten wapperen.

"De mensen verwachten van ons dat we het onderwijs en de zorg verbeteren, en de werkloosheid oplossen", stelde partijvoorman en premier Benkirane. "Ons contract met de bevolking is niet religieus maar politiek." Dat weerhield hem voor eigen publiek niet van harde uitspraken over atheïsten en homoseksuelen die, zo stelde Benkirane op een partijbijeenkomst in 2011, zich dienden schuil te houden of anders de 'toorn van God' tegemoet konden zien.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden