Regels en welstandscommissies staan droomhuis in de weg

In een korte serie registreerde Trouw de ervaringen van bewoners die de tijd, het doorzettingsvermogen en de middelen hadden hun eigen woning te laten bouwen.

tekst: Gonny ten Haaft

Staatssecretaris Remkes (volkshuisvesting) zet in zijn nota 'Wonen' hoog in. Vanaf 2005, verordonneert Remkes, moeten 3 op de 10 huizen in opdracht van particulieren worden gebouwd. Nu bedraagt het percentage 'eigenbouw' maar achttien procent, treurt Remkes (VVD), terwijl dit percentage in Frankrijk op 40 procent ligt en in België zelfs op 70 procent.

Eindelijk realiseren dan ook Nederlandse bestuurders en bouwers zich dat zij te lang hebben bepaald hoe de huizen en kavels eruitzien. Als er één ding in de afgelopen jaren duidelijk is geworden, dan is het wel dat bewoners -kopers én huurders- graag meer over de binnen- en buitenkant van hun woning te zeggen hebben. Terwijl de koopkracht toeneemt, woonbladen al stukgelezen worden als ze nog in de schappen liggen en de 'woonconsument' tijdens vakanties in buurlanden jaloers rondkijkt, mag de Nederlander al blij zijn als hij een muur mag doorslaan of een dakkapel mag plaatsen.

Als de ambities van kandidaat kopers of huurders al laag liggen, dan komt dat op de eerste plaats door de schaarste in het aanbod. Projectontwikkelaars, bouwers, corporaties en gemeenten hebben de huizenmarkt in handen: zíj bepalen wat er te koop en te huur is en helaas is hun aanbod vaak weinig creatief, laat staan flexibel.

De bewoners die de afgelopen vijf weken in Trouw over de bouw van hun eigen huis vertelden, lieten vooral zien dat hun huis een extra waarde heeft omdat zij zelf de opdrachtgever waren. Het is zalig vertoeven in een woonkamer waarvan je zelf de grootte en indeling hebt bepaald, het is heerlijk douchen in een badkamer die je tegen de zin van aannemers in toch van ronde vormen hebt kunnen voorzien. Alleen al daarom verdient dit streven van Remkes lof: eindelijk is de bewoner niet meer aangewezen op al die standaardindelingen die hem in zijn woonwensen zo beknellen.

Tegelijkertijd is het een illusie dat nu ineens zomaar alles kan. Ten eerste zijn daar de bepalingen van het zogeheten bouwbesluit, die ook de bouwers en gemeenten vaak een doorn in het oog zijn. De ambtenaren van Almere, een gemeente die onder het motto 'Gewild wonen' steeds meer kavels voor 'eigenbouw' ter beschikking stelt, worden er gek van. Over alles is wel íets bepaald, of het nou de grootte van de berging is, de plaats van het toilet, of de daglichttoetreding in de keuken. Remkes heeft toegezegd de 'overbodige eisen' te schrappen, maar het is zeer de vraag of dit voldoende is om de wensen van bewoners te verwezenlijken.

Ten tweede trappen diezelfde gemeenten en de welstandscommissies maar al te vaak op de rem als de plannen van bewoners te wild worden. Sommige gemeenten zijn wel erg halfslachtig bezig: enerzijds gaan ze prat op de ruimte die ze voor de fantasieën van bewoners vrijmaken, anderzijds beletten ze met strenge voorwaarden dat diezelfde fantasieën tot volle wasdom kunnen komen. Op het Amsterdamse Borneo-eiland bijvoorbeeld mochten de nieuwe grachtenpanden, die de bewoners naar eigen wens konden bouwen, niet hoger zijn dan 11,25 meter. ,,Op dit eiland mocht iedereen zijn gang gaan zolang het maar binnen het keurslijf van een rechthoekige doos paste'', hekelde de architectuur-criticus Hans Ibelings in Cobouw, ,,het resultaat is niet wezenlijk anders dan wat ontwikkelaars hebben gebouwd.''

Ook rijksbouwmeester W. Patijn, die voor het ministerie van Vrom over het aanzien van Nederland waakt, denkt dat 'schijnvariatie' kan ontstaan. Keuzevrijheid voor bewoners moet volgens hem vooral gaan over de binnenkant en de indeling van de woning. ,,Als het accent te veel op de gevel ligt, ben ik bang dat daarachter allemaal dezelfde woningen schuilgaan'', aldus Patijn in het digitale magazine Vrom.nl. Die hang naar 'particuliere architectuur' heeft volgens Patijn zelfs iets van valse romantiek. Waarom zou iedere Nederlander een architect in moeten schakelen? Waarmee Patijn zich dus veel terughoudender opstelt dan Remkes, die in zijn nota al met zware middelen dreigt als zijn streefpercentages in 2010 niet worden gehaald.

Mocht dat niet lukken, dan overweegt de staatssecretaris een zogenaamd voorkeursrecht voor burgers in te voeren: bij elke locatie die vrijkomt, zouden burgers het recht krijgen kavels voor deze eigenbouw te kopen. Dit nu lijkt een brug te ver. Aan zo'n voorkeursrecht zitten te veel (juridische) voetangels en klemmen. Remkes kan zijn energie beter aan een ander voornemen besteden: geef ook huurders mogelijkheden een huis naar eigen smaak te (laten) bouwen. Tot nu toe zijn te veel initiatieven alleen voor mensen met tijd en een goedgevulde portemonnee geschikt, terwijl ook huurders en Nederlanders met minder geld van meer vrijheid en variatie dromen.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden