'Regel hulp meer vanuit Europa'

Kamerlid Arjan El Fassed (GroenLinks) is uitgeroepen tot Fair Politician of the Year 2010-2011. Hij wint de prijs omdat hij zich inzet voor een eerlijker ontwikkelingsbeleid. "Het nationale belang overheerst te veel."

INTERVIEW | CYNTHA VAN GORP

GroenLinks-Kamerlid Arjan El Fassed is een man van de lange adem. Na jaren lobbyistenwerk voor Oxfam Novib maakte hij vorig jaar juni de overstap naar de landelijke politiek, waar hij zich onder meer sterk maakt voor ontwikkelingssamenwerking. Zijn lobbykunsten leggen hem vooralsnog geen windeieren. Vandaag wordt hij door de Evert Vermeer Stichting uitgeroepen tot Fair Politician of the Year 2010-2011, een prijs voor Kamerleden die zich inzetten voor eerlijk beleid ten opzichte van ontwikkelingslanden.

Van alle 150 Tweede Kamerleden bent u het meest fair. Vindt u dat zelf ook?
El Fassed (lacht): "Ik ben het in ieder geval het snelst, want ik zit pas een jaar in de Kamer. Dan inspireert zo'n prijs je wel. En het is beter dan aan het eind van je loopbaan iets winnen. Dit is een aanmoediging om nog meer aan te koersen op wat ik wil bereiken."

En dat is?
"Meer samenhang in het beleid. De Kamer heeft onlangs mijn motie aangenomen waarin de regering wordt gevraagd te berekenen in hoeverre het Nederlands beleid negatieve gevolgen heeft voor Nederlandse ontwikkelingssamenwerking. Dat is een grote en belangrijke stap in het verbeteren van de effectiviteit van de ontwikkelingssamenwerking. Vaak wordt er over hulp gezegd: we besteden zoveel geld, hoe kan land X nou nog steeds zo arm zijn? Volgens mij komt dat doordat we niet naar het totaalplaatje kijken, het handelsbeleid én het klimaatbeleid én het belastingbeleid. Om een voorbeeld te geven: de winst die internationale bedrijven maken in een ontwikkelingsland wordt niet daar ter plekke belast, maar weggesluisd via allerlei constructies. Naar Nederland, naar andere landen. Dan kunnen wij ze wel helpen met het innen van belasting, maar op deze manier heeft zo'n land daar niet zoveel aan. En het gaat om enorme bedragen."

Enorme bedragen die andere landen dan dus mislopen. Niet echt een stimulans om dat te veranderen.
"Uiteindelijk kun je minder geld aan ontwikkelingssamenwerking besteden als je dit soort dingen goed regelt. Je zou denken dat het kabinet daar ook wel oren naar heeft. Maar het denken over ontwikkelingssamenwerking gaat nog teveel vanuit nationaal belang. Terwijl je ook kunt zeggen: wat goed is voor Afrika is ook goed voor Nederland. Als mensen zelfredzaam zijn, kun je zaken met ze doen in plaats van ontwikkelingshulp bieden."

Het kabinet wil het aantal partnerlanden verminderen en in minder sectoren hulp bieden ter bevordering van de effectiviteit. Goed idee?
"Ja, maar als je thema's kiest, kies dan thema's waar je goed in bent. Dus zet in op landbouw, water en laat onderwijs los. En dan niet 'toedeledokie!', want dat is kapitaalvernietiging. Zorg dat andere landen het overnemen, Engeland bijvoorbeeld. Wij willen op termijn minder Nederland en meer Europa. Laten we samen de krachten bundelen en afspreken welk land welk thema voor zijn rekening neemt, zodat we niet allemaal op hetzelfde bezuinigen. Dat is niet alleen beter voor ons, maar ook voor het ontvangende land. Stel dat Zambia van tien verschillende landen geld krijgt, dan moet het land tien keer rapporteren, met een beetje pech op verschillende wijze en in verschillende talen. Door de relatie te beperken tot één land, kun je de geldstromen beter stroomlijnen, heb je meer zicht op de uitgaven en beperk je de kans op corruptie."

Dat klinkt heel logisch.
"Het is ook heel logisch. Maar het gebeurt niet omdat iedereen nog steeds zijn eigen vlaggetje wil planten. Landen denken vanuit 'eigen belang voorop'. Natuurlijk, dat kan ook. Maar zorg dan dat het een win-win-situatie is."

Uw uitverkiezing heeft ook te maken met uw voorstel omtrent het Nederlandse wapenexportbeleid.
"Ik was in 2002 als lobbyist van Oxfam Novib al betrokken bij de onderhandelingen over een wapenhandelverdrag. Samen met Amnesty International waren wij de grote motoren. Vier jaar later gingen 191 landen onderhandelen over het verdrag, dat in 2012 afgerond moet zijn. Mijn motie gaat over het overtollig defensiemateriaal uit Nederland waarmee Arabische regimes volksdemonstraties hebben neergeslagen. Eerst leveren we wapens en vervolgens gaan we die landen met ontwikkelingsgeld weer oplappen. Mede dankzij mijn voorstel worden wapenexportvergunningen voortaan ook getoetst aan de interne mensenrechtensituatie in het ontvangende land. Ook gaat Nederland naar Duits voorbeeld doorvoer van wapens beter controleren. Dat is echt een doorbraak in het Nederlandse wapenexportbeleid."

Uw ervaringen als lobbyist kwamen daarbij ongetwijfeld van pas.
"Ik denk vanuit de vraag 'wat verbindt de verschillende partijen?' terwijl politici vaak focussen op verschillen. Het voordeel van meerdere portefeuilles is dat je veel overleg pleegt binnen de fractie. Ik was laatst verbaasd om te ontdekken dat binnen het kabinet dat veel minder de gewoonte is. Toen ik aan de staatssecretaris van landbouw vroeg of hij overleg had gehad met zijn collega van ontwikkelingssamenwerking, bleek dit niet het geval te zijn. Het kabinet heeft zijn mond vol van beleid, maar geeft het geen handen en voeten. Het zou goed zijn als juist de premier met zijn helicopterview Europese zaken en ontwikkelingssamenwerking voor zijn rekening nam in plaats van een staatssecretaris."

Kamerleden ontzien hun eigen portefeuille het liefst helemaal als het bezuinigen betreft. Waar zou het kabinet volgens u toch winst kunnen boeken?
"Als GroenLinkser maak ik me natuurlijk zorgen om het klimaat. Wanneer we noodhulp moeten inzetten voor klimaatgerelateerde problemen als overstromingen en droogte, zijn we verkeerd bezig. Noodhulp wordt gezien als doekje voor het bloeden en zelfs de PVV is er voorstander van, maar het is het duurste dat er is. Als je 1 dollar investeert in het verminderen van risico's van (natuur)rampen in ontwikkelingslanden, dan bespaar je ongeveer de 7 dollar die je anders kwijt bent aan noodhulp, mocht het daadwerkelijk tot zo'n ramp komen. Een ander voorbeeld: het kost 1 dollar om een kind te voeden in een ontwikkelingsland, terwijl het maar liefst 80 dollar kost om een stervend kind te redden als het al bijna te laat is. Tijdens een hongersnood bij voorbeeld. Die aardbeving in Haïti was niet te voorkomen, maar we hebben het wel over een jarenlang verwaarloosd land. Het had nogal wat uitgemaakt als deze ramp een ontwikkeld land had getroffen. Toch is het in de Tweede Kamer veel moeilijker om de handen op elkaar te krijgen voor preventie. Maar bij zo'n aardbeving, dan pakken mensen gelijk hun portemonnee."

'Eigenlijk moet de premier en niet een staatssecretaris verantwoordelijk zijn voor posten als Europese zaken en ontwikkelingshulp'
Voordat Arjan El Fassed (1973) na de verkiezingen van 9 juni vorig jaar de GroenLinks-fractie kwam versterken, werkte hij als lobbyist en campagneleider bij organisaties op het gebied van ontwikkelingssamenwerking, zoals Oxfam Novib en Oxfam International. In de Tweede Kamer houdt hij zich bezig met ontwikkelingssamenwerking, defensie en buitenlandse zaken.

Nederlandse Palestijn
El Fassed is de zoon van een Palestijnse vader en een Nederlandse moeder. In 2008 schreef hij het boek 'Niet iedereen kan stenen gooien: Een Nederlandse Palestijn op zoek naar zijn wortels en identiteit'. Ook is El Fassed een fervent twitteraar. Zijn bijna 300.000 followers heeft hij mede te danken aan een actie waarmee aandacht werd gevraagd voor vluchtelingenkampen in de Palestijnse gebieden: hij deed mee en kocht een straatnaam in een Palestijns vluchtelingenkamp en noemde de straat naar zijn eigen twitteraccount.

undefined

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden