naschrift

Reg Brown (1920-2018), oorlogsheld die slechts zijn plicht bleef doen

RMS Lancastria Beeld -

Het was de hel op aarde. Drie uur zwemmen in een ijskoude zee waarop overal stookolie ontvlamde. Hij voelde het water door kogels uit Duitse machinegeweren vibreren. Rondom hem dobberden honderden lijken. De extra opgave was de zorg voor een tweejarig kind, dat hij met een sergeant beurtelings boven water hield.

Reg Brown had zich voorbereid op de dood toen uit de rookwolken een Franse vissersboot opdoemde, die het drietal oppikte. Zijn ouders hielden wekenlang rekening met hun grootste verlies, tot ze in de Daily Mirror hun zoon zagen op een foto bij een verhaal over de ramp. Het was een verlaat en ­incompleet verhaal, zoals de ondergang van de RMS Lancastria op 17 juni 1940 dat altijd zou blijven.

Timmerman

Reg Brown Beeld -

Premier Winston Churchill was bang dat de ramp het moreel verder zou aantasten en verbood de overlevende manschappen erover te praten. De Britse pers kreeg een publicatieverbod. Pas eind juli verscheen het nieuws in kranten in New York. De ramp was het grootste Britse maritieme verlies in de Tweede Wereldoorlog. Afhankelijk van het aantal dodelijke slachtoffers, geschat tussen 3000 en 5800, zou het een van de drie grootste scheepsrampen ooit kunnen zijn geweest. Veel groter dan die legendarische van de Titanic, 1517 doden in 1912.

Reg Brown was op de dag dat de oorlog uitbrak als vrijwilliger het leger ingestuurd door zijn vader, die had gediend tijdens de Eerste Wereldoorlog. Hij werd als timmerman ingezet voor uitbreiding van het Franse vliegveld van Bourgenay. 

Elk nieuws van de oorlog ontbrak, tot hij na de Duitse invasie deel werd van Operatie Ariel, de evacuatie van meer dan 300.000 ingesloten Britse en Franse ­manschappen uit West-Frankrijk. Voor die reddingoperatie werden honderden schepen ingezet, waaronder cruiseschip Lancastria dat 5 mijl uit de kust voor Saint-Nazaire lag. Het was gebouwd voor het vervoer van 2180 mensen. Brown had het geluk dat hij een van de laatsten was die inscheepten.

Kort daarna werd het schip door vier bommen getroffen en was het binnen 20 minuten gezonken. “We werden aan boord geramd als sardines”, herinnerde Brown zich. “RAF-officieren waren het eerst aan boord en kregen de hutten. Maar er waren zoveel mensen in de gangen, dat ze de deuren niet open kregen. Ze zijn allen gestorven. Honderden mensen sprongen met hun Mae West-reddingsvest en ­braken door de klap op het water hun nek, omdat ze de speciale sprongtechniek niet kenden.”

Zingend ten onder

Tijdens het zinken van het schip hoorde hij soldaten aan boord ‘Roll Out the Barrel’ en ‘There’ll Always be an England’ zingen. Hij zou het geluid nooit meer vergeten. Brown, die in 1944 deelnam aan de bevrijding van Europa, zou zich altijd ­afvragen waarom hij het had ­overleefd, en al die anderen niet. Vanwege dat schuldgevoel en de blijvende geheimzinnigheid moest hij hun verhaal doorvertellen.

Als afgevaardigde van de Lancastria Overlevenden Associatie eist hij van de Britse overheid tevergeefs erkenning van het wrak als oorlogsgraf, een beschermde status die het van Frankrijk wel had ­gekregen. Zijn verzoek om een ­herdenkingsmedaille werd door het Britse parlement als ‘ongepast’ ­afgewezen. Pas in 2008 kwam dat eerbetoon, zij het van Schotse kant omdat het schip daar was gebouwd.

Elk jaar zag Brown op 11 november, bij de herdenking van alle oorlogen, het aantal aanwezige overlevenden slinken. Tot hij als enige over was, zo dacht hij. Maar in 2010 werd hij omhelsd en gekust door een emotionele vrouw van 72. Zij kwam hem na zeven decennia ­bedanken voor het redden van haar leven. Reg Brown sprak van een ongelooflijke ontmoeting. Of hij zich een held voelde, werd hem ­gevraagd. “Nee, ik was geen held. Ik deed mijn plicht.”

Reg Brown werd in 1920 geboren in Probus en overleed op 5 november in Bedworth.

Trouw beschrijft het leven van onlangs overleden heel gewone of bekende mensen. Heeft u zelf een tip voor Naschrift? Mail ons via naschrift@trouw.nl. Lees meer naschriften op trouw.nl/naschrift.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden