'Refokerken dekken misbruik niet toe. Maar we bemiddelen wel'

Beeld thinkstock

Mag een orthodox-protestantse vrouw scheiden als haar echtgenoot incest pleegt? Niet direct, schreef ouderling Izak Kole vorige week op een reformatorische website. De uitspraak leidde tot felle verontwaardiging. Volgens de secretaris van zijn kerkgenootschap is het beleid niet zo hardvochtig als het lijkt.

Het antwoord van Izak Kole (73), theoloog in de Gereformeerde Gemeenten, was kort en duidelijk. 'Incest is geen reden tot echtscheiding', oordeelde hij vorige week in de vragenrubriek van Refoweb. Op die jongerensite geven theologen en dominees antwoord op geloofsvragen. 'Overspel is Bijbels gezien de enige reden tot echtscheiding', meende Kole. 'Incest door de man met een kind/kinderen geeft wel veel verdriet.'

Na een artikel op GeenStijl en boze reacties op Twitter haalde de redactie van Refoweb het antwoord offline. In een herzien antwoord verklaarde Kole zich nader: 'Als incest inhoudt dat de vader zijn kinderen betast en zich opdringt met bepaalde handelingen, dan is er volgens de richtlijnen van de Gereformeerde Gemeenten geen reden voor echtscheiding. Maar er is wel sprake van overspel als er geslachtsgemeenschap geweest is. Dat is dan reden voor echtscheiding op grond van de Bijbel.'

Scheiden is wat Kole betreft een allerlaatste toevlucht. Maar wat als vader zijn kinderen dwingt tot orale seks? Is een scheiding dan ook ongeoorloofd? 'Dat komt wel heel dicht in de buurt van geslachtsgemeenschap', meent scriba (secretaris) Wim Silfhout van de landelijke vergadering van de Gereformeerde Gemeenten, het grootste reformatorische kerkgenootschap. Kerkleden die hun huwelijk willen ontbinden, moeten eerst op gesprek bij de dominee of kerkeraad.

Silfhout: 'Ik kan me niet voorstellen dat een dominee of kerkeraad in zo'n geval vindt dat er geen sprake is van overspel. Natuurlijk is orale bevrediging een seksuele handeling.' En het strelen van geslachtsdelen? 'Dat lijkt mij niet direct grond voor een echtscheiding.'

Waarom moet iemand die wil scheiden eerst zijn of haar verhaal voorleggen aan de kerk? Onderzoeksbureau Movisie noemde het reformatorische taboe op scheiden een risicofactor voor misbruik.
Silfhout: 'Het huwelijk is heilig. We leven in een maatschappij die de grenzen steeds verder oprekt. Dat is gevaarlijk en niet in overeenstemming met Gods woord. Wat God heeft verbonden, zal de mens niet zo maar scheiden. Soms is een huwelijk nog te redden, ook al hebben de gehuwden de hoop opgegeven.'

'Zo lang er geen sprake is van incest met geslachtsgemeenschap, stuurt de kerkeraad eerst aan op genezing. Ze adviseert de partners dan om professionele hulp te zoeken. Relatiebemiddeling, bijvoorbeeld. Of hulp bij seksuele afwijkingen, zoals seksverslaving.'

Waarom is scheiding na incest wel geoorloofd?
Silfhout: 'Als iemand overspel of incest pleegt, maakt hij het huwelijk kapot. In feite is de scheiding dan al een feit.'

Maar volgens de definitie van uw kerkverband pleegt een vader die iedere avond zijn kinderen seksueel betast geen incest.
Silfhout: 'Wij geloven dat er in zulke gevallen nog genezing mogelijk is. We baseren ons op nauwkeurig onderzoek van Gods woord. De Bijbel maakt heel duidelijk dat er pas sprake kan zijn van scheiding na geslachtsgemeenschap.'

Stapt een dominee wel naar de politie als een kerklid vertelt over incest?
Silfhout: 'We sluiten justitie zeker niet uit. Een dominee heeft verschoningsrecht, maar dat kan en moet hij niet gebruiken om incest te verzwijgen. Sterker nog: hij heeft een aangifteplicht. En het is zijn taak om een betrokkene zover te krijgen dat die aangifte doet. Natuurlijk moet hij ook met de beschuldigde in gesprek. Anders loopt het misschien uit op een onterechte veroordeling. Dat is wel eens voorgekomen.'

Dat oordeel is toch aan de rechter?
Silfhout: 'Natuurlijk, een dominee is geen rechercheur. Maar er moet wel een zekere mate van waarschijnlijkheid zijn.'

Kunnen kerken dat wel: onterechte incest-beschuldigingen doorprikken?
Silfhout: 'Ik zal niet zeggen dat ze daar allemaal voldoende voor toegerust zijn. Daarom komt er binnen een paar maanden een landelijke adviescommissie voor misbruikkwesties. Lokale kerken kunnen daar straks aankloppen voor hulp.'

'Die commissie is een reactie op het Movisie-rapport over seksueel misbruik in reformatorische kring. Na het verschijnen zeiden we tegen elkaar: we moeten iets doen om te voorkomen dat ook maar de indruk ontstaat dat we misbruik toedekken.'

 
Vaak adviseren we niet direct een scheiding, maar eerst therapie of bemiddeling. Bijvoorbeeld als er sprake was van incest zonder geslachtsgemeenschap
Dominee en scriba Wim Silfhout van de Gereformeerde Gemeenten
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden