Referendumwet deugt niet

Natuurlijk had Jan Roos, de nieuwe voorman van VNL en drijvende kracht achter het Oekraïnereferendum, gelijk toen hij zei dat Rutte 'ballen zou hebben' als hij daags na de uitslag had gezegd: bedankt, ik doe niets met de uitslag, want het is raadgevend. Maar Rutte deed dat niet. Dat was fout, net zo als de hele strategie van de regering fout was.

De grootste fout was dat de regering verzuimde de kiezer uit te leggen hoe het echt zat. Men weigerde uit te leggen wat de gevolgen van een 'nee' zouden zijn voor het verdrag zelf en de positie van Nederland. Als de regering dat had gedaan, kon Rutte doen wat Jan Roos suggereerde.

Dat de regering dit niet deed, is onvergeeflijk. Ook al is de rechtvaardiging dat de regering het democratische proces zijn gang wilde laten gaan en dat de positie van de regering duidelijk was, namelijk vóór. Vanuit democratisch oogpunt valt hier wat voor te zeggen, maar in een tijd van populisme en sociale media is dit een kansloze strategie.

De wijze waarop de initiatiefnemers van het referendum iets meer dan 15 procent van de kiezers aan hun kant kregen, was ook voldoende om Jan Roos' aanbeveling te volgen. Thierry Baudet twitterde onbekommerd in Rusland gefabriceerd nepnieuws rond en beïnvloedde de kiezer met ongefundeerde uitspraken dat het verdrag tot oorlog zou leiden. Maar het echte dieptepunt was het interview met het Burgercomité EU in NRC-Handelsblad waarin werd gesteld dat Oekraïne hen niets kon schelen en dat het werkelijke doel was om de Unie kapot te maken, of in ieder geval Nederland uit de Unie te drijven: "Daarom grijpen wij alle mogelijkheden aan om de relatie tussen Nederland en de Unie onder spanning te zetten."

De enige reactie op een dergelijke campagne en dit soort intenties is inderdaad: bedankt voor de uitslag, bekijk het maar, want we gaat Poetin niet aan een mooi cadeau helpen. Gek genoeg, zouden veel neestemmers dat ook nog van de regering hebben gepikt. Want het is de taal die tegenwoordig begrepen wordt.

In plaats daarvan werden bezwerende woorden gesproken over dat de uitspraak van de kiezer moet worden geduid en dat de uitslag recht moet worden gedaan. Ik denk dat de bijlage die Rutte heeft uit onderhandeld inderdaad recht doet aan veel bezwaren, hoewel velen 'nee' stemden omdat ze de corruptie in Oekraïne niet zien zitten. Corruptie is echter nooit een belemmering geweest voor handel en verdragen. Als Nederland als maatstaf wordt genomen, zouden er wel erg weinig handelspartners overblijven.

Het referendum heeft allereerst aangetoond dat de referendumwet niet deugt. Handelsakkoorden mogen niet, of niet op deze wijze, aan referenda worden blootgesteld. Wat ook niet deugt waren de intenties en de argumenten van de initiatiefnemers.

Twijfelende leden van de Eerste Kamer moeten nu een keus maken. Wordt het uit angst voor boze kiezers en onder het mom van het honoreren van het democratische proces een 'nee' tegen het akkoord van Rutte? Of wordt het een 'ja' omwille van het landsbelang en uit protest tegen de intenties en leugens van de initiatiefnemers?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden