Recycle je loopbaan bij de kringloopwinkel

reportage Reïntegratie is big business voor Foenix in Apeldoorn

Met drie krakers, een bakfiets en veel idealen. Zo begon het kringloopbedrijf van Apeldoorn in 1982. Aanvankelijk draaide alles om recycling. Maar nu de Participatiewet 1 januari ingaat, is reïntegratie op de arbeidsmarkt bij kringloopwinkels meer dan ooit big business. Met arbeidsgehandicapten als nieuwste doelgroep. De kringloop heet nu Foenix Kringloop & Reïntegratie. "Wij geven mensen een tweede, derde of vierde kans op werk", zegt directeur Arjin Jans.

Reïntegratie is een gouden kans voor kringloopbedrijven om te overleven, vindt BKN. De branchevereniging, die 68 kringlooporganisaties met 180 winkels vertegenwoordigt, overhandigt in oktober een bidbook aan staatssecretaris Jetta Klijnsma (PvdA, sociale zaken) om de sector te etaleren. BKN-leden bieden felbegeerd beschut, begeleid en laagdrempelig werk. Tijdelijk werk met behoud van uitkering, want geld voor lonen is er niet.

Nu al sorteren, repareren en verkopen wekelijks tweehonderd Foenix-medewerkers tweedehands spullen. Het zijn vaak mannen en vrouwen in de bijstand. Sommigen werken er via de psychiatrie, schoolverlatersprogramma's of verslavingszorg. Deze tijdelijke medewerkers leren werken in een dagritme, samen met collega's. Daarna moeten ze zelfstandig de arbeidsmarkt op. De één na een jaar, de ander na een maand. Een vaste baan bij Foenix zit er niet in.

Er kunnen honderden medewerkers bij, zegt Jans. Ook arbeidsgehandicapten. Wel mensen die het in zich hebben te kunnen werken. "We zitten een trede boven dagbesteding", zegt hij. "We werken al jaren met verslavingszorg en GGZ-instellingen. Zonder hun mensen konden we direct sluiten. Ons werk bestaat uit veel handelingen. We draaien niet op subsidies. De winkelomzet bepaalt 73 procent van onze inkomsten."

Met kringloopwinkels gaat het slechter, al merkt Foenix daar niks van, zegt Jans. Brancheorganisatie BKN zoekt echter naarstig een toekomststrategie. Net als in de reguliere detailhandel dalen ook hier de omzetten. BKN, Accenture en het Social Enterprise Lab verrichtten een brancheonderzoek. Bij de BKN-kringlopen daalt de omzet jaarlijks met een miljoen. Ze zetten vorig jaar samen 79 miljoen euro om. Met werkervaringsbanen kunnen de winkels hun kosten drukken omdat er geen loon tegenover staat.

De kwaliteit van ingezamelde goederen, vooral kleding en apparatuur, hobbelt achteruit. Aziatische spullen blijken, geheel tegen de groene idealen van de BKN-winkels in, vaak niet recyclebaar. Verder bezuinigden veel gemeenten op inzameling via kringloopbedrijven. Commerciële kringlopen schieten bovendien als paddestoelen uit de grond. De concurrentie neemt toe. Kringloop is geen beschermd merk.

Willen ideële kringloopbedrijven overleven, dan moet de werkwijze professioneler, commerciëler. De Foenix-medewerkers repareren bijvoorbeeld wasmachines die met garantie worden verkocht. Foenix zette vorig jaar 1,7 miljoen euro om. De kringloop lokt klanten met pr-campagnes als trendy ansichtkaarten, jaarveilingen van unieke stukken en Facebook-lokkertjes. Foenix biedt met 28 personeelsleden jaarlijks 700 Apeldoorners de mogelijkheid om werkervaring op te doen.

Enkele gedetacheerde tijdelijke medewerkers van de sociale werkvoorziening worden door Foenix betaald. De rest werkt met behoud van uitkering. Jans vindt het raar dat collega's nog twijfelen over re-integratie. "Vanuit hun idealen begeleiden ze al jaren mensen", zegt hij. "Kansen moet je pakken. Onze idealen blijven. We voeren reïntegratieprojecten goedkoper uit door lage overheadkosten. We hoeven geen winst te maken."

Foenix maakte de omslag tien jaar geleden, nadat financiële problemen dreigden. Jans ziet stijgende omzetten en wil een derde winkel. Sinds 2013 zit de hoofdvestiging in een bouwmarktachtig pand op een bedrijventerrein. Op een doordeweekse ochtend staat het parkeerterrein meteen bij de winkelopening vol auto's. Tegenover de winkel is de gemeentelijke afvalstort. Foenix zamelt daar aan de poort waardevolle spullen in.

Een goede relatie met de gemeente is prioriteit, stelt Jans. Van Apeldoorn mocht Foenix aan die afvalstraat zitten. Ingezamelde waar wordt doorverkocht: opgeknapt of als grondstof. "Gemeenten moeten zich bij de aanbesteding van de inzameling of reïntegratie afvragen wat echt belangrijk is", zegt Jans. "Je kunt tweedehands kleding doorverkopen voor iétsje meer. Dan gaat het naar Litouwen. Niet duurzaam. Of laat je de plaatselijke bevolking profiteren?"

undefined

Gemeenten zoeken werkplekken

Wethouders in heel Nederland zoeken hard naar geschikt werk voor mensen met een arbeidsbeperking. Per 1 januari 2015 is het aan gemeenten om voor banen te zorgen. De nieuwe Participatiewet, die in juli is aangenomen door de Eerste Kamer, vervangt de meeste regelingen voor werklozen en mensen met arbeidsbeperkingen. Deze regionalisering van rijkstaken moet 1,7 miljard euro besparen in 2018.

De gemeenten moeten met minder budget alle werkzoekenden klaarstomen voor de arbeidsmarkt. Werkbedrijven moeten dat gaan uitvoeren in de 35 arbeidsmarktregio's in Nederland. In het sociaal akkoord spraken werkgevers en werknemers vorig jaar af dat er bij bedrijven 100.000 banen komen voor mensen met een arbeidsbeperking. Het Rijk creëert voor die groep daarbovenop 25.000 banen.

undefined

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden