Recreëren in een zonnepark

Een zonnepark mag ook mooi en toegankelijk zijn, stelt tuin- en landschapsontwerper Nico Wissing. In het Gelderse Hengelo wacht 's werelds eerste solaire recreatiepark op financiers.

Bevolkingskrimp een vloek? In 2011 investeerde de gemeenteraad van Bronckhorst het lokale Nuon-spaartegoed nog in het afblazen van goedgekeurde woningbouw. Om de kwetsbare woningmarkt te beschermen. Twaalf miljoen euro kregen de projectontwikkelaars om niks te bouwen. De gemeente zit echter niet bij de pakken neer. De grootste ex-bouwlocatie, De Kwekerij in Hengelo (Gld), moet in Nederlands eerste zonne- en recreatiepark veranderen, een nationaal kenniscentrum.

NL Solarpark 'de Kwekerij' bestaat voorlopig alleen in de schetsen van tuin- en landschapsontwerper Nico Wissing en zijn compagnon Lodewijk Hoekstra, bekend als de tuininrichter in het RTL4-programma 'Eigen Huis en Tuin'. Met hun bedrijf NL Greenlabel ontwierpen ze dit dorpspark waarin tienduizend zonnepanelen op een sierlijke manier in het landschap opgaan. De gemeente Bronckhorst is laaiend enthousiast en wil deze ex-nieuwbouwlocatie, nu boerengrond, in erfpacht uitgeven.

Zonneparken kunnen mooi zijn en zonne-energie toegankelijker maken voor het publiek, is het idee achter NL Solarpark De Kwekerij. Reguliere zonneparken zijn 'platenvelden', vindt Wissing: "Ze zijn recht en hoekig ingericht. De panelen staan op velden met puinverharding." Wissing gruwt van zulke vervreemdende landschappen waar bezoekers onwelkom zijn. Mensen krijgen energie van een groenere omgeving, luidt zijn visie. Zijn zonnelandschap bereikt dat op allerlei manieren.

Wadi's
Wissing ontwierp in het zacht glooiende landschap boven Hengelo een park met organische vormen. Zonnepanelen staan in golvende opstellingen tussen de wandelpaden, wadi's en rustplekken. In het ideaalplaatje hoedt een schaapherder zijn kudde op het 7,5 hectare grote terrein dat aansluit op het dorp Hengelo. Meidoornhagen omzomen het park dat 600 huishoudens in de gemeente Bronckhorst van natuurstroom voorziet.

Tussen droom en daad liggen nog veel stappen. Maar Wissing en Hoekstra kunnen rekenen op veel krediet in de Achterhoek. Hun Floriadetuin uit Venlo vond een plekje in Doetinchem. Wissing werkt al decennia vanuit Megchelen en geeft inmiddels wereldwijd tuin- en landschapslezingen. In 2010 won hij de allereerste Gardening World Cup, een wedstrijd in Japan, in de paleistuinen van het nagebouwde Huis ten Bosch bij Nagasaki.

"Het idee voor het solarpark is ontstaan om zonne-energie dichter bij de mensen te brengen", zegt Wissing. "Dakpanelen maken een woning niet mooier. In een park maken we ze een onderdeel van het landschap. Daar heb je ook maar één stroomomvormer nodig. Het onderhoud kun je collectief regelen. Het is ook mogelijk om te experimenteren met nieuwe vormen van zonne-energie. Het park is vrij toegankelijk. Je elektrische auto of fiets kun je bij de ingang opladen."

De zakelijke kant van het zonneparkproject staat nog in de steigers, zegt Hage de Vries van Econnetic, het energieadviesbureau dat het businessmodel voor NL Solarpark ontwikkelt. Financiers ontbreken nog, al is de hoop mede gevestigd op de nieuwe Achterhoekse Groene Energiemaatschappij (AGEM) die eind november is opgericht. Om een lokale zonne-energiecoöperatie voor Bronckhorst te stichten moet een verdienmodel klaar zijn.

Inmiddels hebben zich 65 belangstellenden gemeld voor het project. Een eerste informatieavond in de zomer trok veel Hengeloërs. Wissing, oud-voorzitter van de dorpsvereniging van Megchelen en lange tijd betrokken bij de Vereniging van Kleine Kernen Gelderland, ziet een tijd waarin dorpen zichzelf volledig van energie kunnen voorzien. "In Megchelen zou dat lukken met 2 hectare zonnepanelen."

NL Solarpark wacht intussen nog op gemeentevergunningen en een nieuw bestemmingsplan. Aan de gemeente zal het niet liggen. Bronckhorst wil in 2030 energieneutraal zijn en ziet het collectorenpark als mooi alternatief voor een wijk waar 158 van de 208 huizen niet verrijzen. Wissing hoopt dat de 50 huizen die wel worden gebouwd, aan het zonnepark worden gekoppeld. Dat zal er ten minste 25 jaar staan. "Het landschap blijft intussen intact", zegt Wissing.

Kansrijke krimp
Krimp biedt veel kansen, vindt de landschapsontwerper. Zo zou de Achterhoek met al zijn fabrieken zich meer moeten richten op een groene, vernieuwende economie. De Floriadetuin in Doetinchem moet de Achterhoekers prikkelen. NL Greenlabel neemt de lokale natuur als uitgangspunt voor innovatie. Liever geen exotische planten om buitenruimtes in te richten, maar plaatselijke grondstoffen. Waarom geen speeltoestellen van larikshout?

Natuurlijke materialen uit eigen streek of land, dat spreekt de identiteitsbewuste Achterhoeker wel aan. Wissing kan genieten van innovatieve regiobedrijven die hij tegenkomt, zoals een uitvinder van wandtegels die warmte kunnen opslaan en afgeven. Het nieuwe solarpark in Hengelo moet ook een 'showcase' worden van zulke vernieuwingen, een kenniscentrum dat niet alleen publiek trekt uit heel Nederland, maar ook uit het nabijgelegen Duitsland.

Bronckhorst (38.000 inwoners) heeft naar zo'n ontwikkeling wel oren. Een mooi visitekaartje voor Hengelo noemen b. en w. het zonnepark en een bron van nieuwe banen. De uitgestrekte Gelderse gemeente met 43 dorpen en één miniatuurstad (Bronkhorst) heeft de gave om negatieve zaken een positieve draai te geven. Gedoe op 4 mei met Duitse soldatengraven in Vorden? Dan ook oorlogseducatie rond een bommenwerper die is opgegraven in Zelhem.

Ook bevolkingskrimp - met de sluiting van scholen en zwembaden - probeert Bronckhorst met hulp van lokale verenigingen, instellingen en bedrijven creatief op te lossen. Zo stond burgemeester Henk Aalderink - vanwege ernstige ziekte nu vervangen door oud-senaatvoorzitter Fred de Graaf - aan de basis van de P10, een lobbygroep van elf grotere Nederlandse plattelandsgemeenten. Die komt in Den Haag en bij provincies op voor de plattelandsbelangen.

Crowdfunding
Lobby kan van pas komen om NL Solarpark van de grond te trekken à 4,4 miljoen euro. Een deel komt misschien uit crowdfunding, maar grote financiers zijn nodig. "Ik hoop dat AGEM het project adopteert", zegt Wissing. De provincie Gelderland zou kunnen helpen, meent zowel Wissing als De Vries, die met kandidaat-investeerders praat. Gelders Nuon-geld zou dan naar dit zonnekrachtproject gaan, dankzij een lokale Nuon-miljoeninvestering om niets te bouwen. Hoe mooi kan het zijn?

In Bronckhorst schrikt niemand van het nieuwe Energieakkoord. De regels daarin pakken goed uit voor NL Solarpark, zegt De Vries. Zonnestroom is voordeliger (7,5 eurocent per kWh) voor de afnemers, de coöperatieleden in en om het postcodegebied van dit zonnepark. Elders betekent het akkoord juist het einde van dergelijke plannen, zoals in Gennep. In Bronckhorst kan de boel nu worden doorgerekend, zodat inwoners een concreet aanbod krijgen.

Daarop moet de bevolking het project omarmen. Een buurtcomité gaat de parkinrichting begeleiden. Een boom met zonnepanelen, drijvende collectoren: er mag en kan veel. Hedendaags publiek raakt graag betrokken bij zijn leefomgeving en dat is precies waarnaar landschapsontwerper Wissing streeft.

Zo bedacht hij de solar-schaapskudde. Creatief idee. Maar niet verplicht. "Gehoed door een hightech herder die onderhoudswerk in het park verricht", legt hij uit. Een symbiose van idylle en techniek. Maar toen een buurman van 'De Kwekerij' zijn eigen schapen aanbood, zonder de technische kennis, vond Wissing dat geen punt. "Kan hij het park meteen in de gaten houden. Het solarpark komt er met inspraak van onderop."

Gemeente zoekt ideale postcoderoos
Menig gemeenteraad breekt een lans voor meer lokale zonnekracht. De weg om dat te bereiken kan een worsteling zijn met regels, blijkt onder meer in Gennep. Het kersverse nationale Energieakkoord tussen bedrijfsleven, milieuorganisaties, vakbonden en overheden zorgt voor duidelijkheid voor zonne-energiecoöperaties. Maar in Gennep zijn ze niet blij.

De 'postcoderoos' bepaalt de mate van succes. In de postcode van het zonnepark en de omringende postcodes ontvangen afnemers van lokale zonnestroom per 2014 korting op de energiebelasting. Het idee is dat lokale stroom lokaal wordt benut. Maar dan moeten er wel genoeg afnemers in die 'roos' wonen. In Hengelo (Gld.) is dat zo, pal naast de dorpskern.

Raadsleden in Gennep die het grootste zonnepark van Nederland wensten (28 hectare), konden door de postcoderoos, rond een bedrijventerrein, geen rendabel plan ontwikkelen en trokken de stekker uit hun project.

Deventer spreidt zijn zonneparken strategisch over diverse postcodes en wil 'energielandschappen' in het buitengebied creëren met onder andere zonnepanelen, bijvoorbeeld aan de A1 en op het platteland. Hiertegen groeit dorpsprotest. B. en w. in Delfzijl zoeken sinds kort op politiek verzoek een geschikte zonneparklocatie. In Zutphen strandde in november nog een zonneparkplan. Niet door de postcoderoos, maar door onenigheid over de gemeentelijke erfpacht.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden