Recreëren in een mergelgroeve

De Oehoevallei is alleen onder begeleiding toegankelijk. (Trouw) Beeld
De Oehoevallei is alleen onder begeleiding toegankelijk. (Trouw)

Cementbedrijf Enci stopt in 2018 met de winning van mergel in de Sint-Pietersberg. Delen van de groeve zijn nu al teruggeven aan Natuurmonumenten, dat er zowel natuur als mens de ruimte wil geven.

Na een eeuw mergelwinning wordt het gebied bij de Limburgse Sint-Pietersberg langzaamaan weer stille natuur. Cementbedrijf Enci heeft de Oehoevallei en heuvel de Observant alvast overgedragen aan Natuurmonumenten.

Al vanaf het begin van de jaartelling wordt er op het Limburgse heuvelplateau mergel gewonnen. Het kalksteen werd gebruikt om mee te bouwen, om akkers vruchtbaar te maken en later om cement mee te maken. De winning heeft een flink deel van de Sint-Pietersberg veranderd in een kale kuil.

Over de gele grond lopen sporen van vrachtwagens, die volgeladen met mergel richting de ovens aan de rand van het gebied rijden. Helemaal onderin ligt een plas blauw water. In de steile wanden rondom de kuil zijn groeven gegraven en gaten geboord. In enkele van de in totaal 20.000 gangen worden toeristen rondgeleid.

Op 1 juli 2018 stopt Enci met de winning van mergel op de Sint-Pietersberg. Het gebied wordt in fasen gegeven aan Natuurmonumenten. De eerste stap werd vorige week vrijdag gezet, met de overdracht van de Oehoevallei in het noorden en de heuvel, die gemaakt is van de grond die op de gewonnen mergel lag. In totaal krijgt Natuurmonumenten 120 hectare van het gebied in beheer, op enkele kilometers van het centrum van Maastricht.

Tussen de groeve en de Maas ligt het bedrijventerrein van Enci, volgebouwd met loodsen, gebouwen in de vorm van een circustent en hoge schoorstenen. De straten zijn bedekt met geel stof van de mergel die erover vervoerd wordt. De meeste van deze gebouwen zullen worden gesloopt. Er komt ruimte voor ’niet-vervuilende industrie’, kantoren en horeca.

De stichting Enci-stop, opgericht door burgers van Maastricht, had graag gezien dat de fabriek eerder zou stoppen met de mergelwinning. De Maastrichtenaren zijn bezorgd over de gevolgen van het fijnstof dat de ovens van Enci uitstoten. Ook strijden ze al jaren tegen stank en geluidsoverlast. Hoe eerder Enci stopt, hoe meer kalksteen er overblijft voor de natuur én voor Maastrichtenaren. Ook toeristen hebben volgens de stichting behoefte aan meer groen.

Natuurmonumenten wil rond de groeve ruimte maken voor mensen. De nu nog kale, troosteloze put, moet een recreatiegebied worden. Midden in de groeve komt een zwemplas en langs het bedrijventerrein verschijnen restaurants, terrassen en misschien een museum. Bezoekers kunnen op allerlei manieren genieten van de natuur, vertelt beheerder Eduard Habets over de plannen. „Wandelaars kunnen helemaal rondom de groeve lopen en de Observant beklimmen. Er komen verschillende uitzichtpunten en er kan een tokkelbaan of een klimwand worden gebouwd.”

Natuurliefhebbers kunnen mee met een excursie naar de Oehoevallei. Daar broeden sinds 1997 ieder jaar oehoes, de grootste uilen van Europa. De vallei is een hobbelig terrein met gras en lage struikjes. Natuurmonumenten heeft dit jaar alvast bomen gekapt om er grasland van te maken. Er komen geiten en schapen die het land moeten openhouden. De vallei is aan drie zijden omgeven door hoge mergelwanden. Donkere strepen getuigen van het geweld waarmee de graafmachines in de rotsen hakten. Aan de oostkant zitten op een paar meter hoogte de uiteinden van mergelgangen. Een oehoe vliegt over de vallei en gaat bij één van de openingen zitten. „In die nissen broeden ze”, vertelt Peter Voorn, ecoloog bij Natuurmonumenten. Het is nogal bijzonder dat de vogel voor Limburg heeft gekozen. In heel Nederland leven maar zo’n acht tot tien paartjes. De Oehoevallei zal, om de rust te behouden, alleen onder begeleiding toegankelijk zijn.

Natuurmonumenten heeft ook al delen van de Sint-Pietersberg in handen die rondom de groeve liggen, zoals enkele mergelgrotten en Fort Sint-Pieter. Na toevoeging van de afgraving zelf, zal de oppervlakte van het natuurgebied bijna verdubbeld zijn.

Peter Voorn noemt de Sint-Pietersberg een natuurhoogtepunt. Hier zijn de voor Nederland zeldzame kalkgraslanden te vinden. Als de zon schijnt, is het in de groeve een paar graden warmer dan elders, doordat de rotsen de zon reflecteren en de wind tegenhouden. Dus groeien er allerlei plantjes die het goed doen op de kalk en in de warmte. Voorn wijst op een onopvallend plantje. „Dat is wilde peen. Daar legt de koninginnepage, de grootste Nederlandse dagvlinder, haar eitjes op. Doordat hier veel wilde peen groeit en omdat het warm is, leven hier relatief de meeste koninginnepages van Nederland.”

Waar Enci onlangs met graafmachines in de weer was, ogen de verticale wanden kaal en saai. Eerder werd bij de winning dynamiet gebruikt, waardoor een ruigere rots ontstaat, waar van alles op groeit. Daar is Peter Voorn meer over te spreken. „Dat beginnen nu al heel leuke wanden te worden, met allerlei rotsplantjes erop”, vertelt hij. „We hopen dat het bedrijf de wanden zo achterlaat.” Voorn verwacht dat, wanneer de mergelwinning stopt, er bijzondere planten en dieren zullen komen op de Sint-Pieter. „Nu zijn de bomen nog erg jong”, zegt hij. „Maar als ze ouder worden, omvallen en doodgaan, worden ze aantrekkelijk voor allerlei dieren. Dan kunnen er bijvoorbeeld vleermuizen in wonen.” Voorn hoopt ook op zeldzame orchideeën. „Ik verwacht dat ze het hier goed doen.”

(Trouw) Beeld
(Trouw)
(Trouw) Beeld
(Trouw)
Deel van de groeve waar de Enci nog altijd actief is. (FOTO'S NATUURMONUMENTEN / ENCI) Beeld
Deel van de groeve waar de Enci nog altijd actief is. (FOTO'S NATUURMONUMENTEN / ENCI)
Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden