Rechtvaardigheid en vrede

'I'll hold you for as long as you like; I'll love you for the rest of my life'. Zo eindigt een lichtvoetig dansliedje van Paul McCartney. In het liefdesliedje uit hij ook de wens dat we nooit de wapens zullen hoeven te gebruiken die we verafschuwen. De aanleiding stemt tot verwondering: de verwoesting die de orkaan Bob in 1991 aanrichtte in Amerika.

De melodie van 'Calico Skies', Een Bontgekleurde Hemel, en de subtiele boodschap dat liefde bescherming biedt tegen de verwoestende stormen in het menselijk bestaan, vormen voor mij een welkom tegenwicht tegen de twee stormen die de Joodse wereld dezer dagen bezoeken en die mij met bezorgdheid vervullen. Welke verwoestingen zullen 'Camp David' en 'De verdeling van het Joodse geld' aanrichten en helpt liefde daarbij ook?

Liefde. Groot woord voor iets heilzaams dat in de politiek geen plek heeft (omdat het ten onrechte wordt gezien als een gevoel en niet als een geesteshouding met bijbehorend gedrag).

Avishai Margalit spreekt dan ook niet over liefde in de Volkskrant (23 juli 2000). De oprichter van de Israëlische vredesbeweging Vrede Nu spreekt in het interview wel over rechtvaardigheid, maar juist om te zeggen dat de wens om een 'rechtvaardige vrede' te sluiten in Camp David slechts tot ellende kan leiden. Als Arafat en Barak een 'rechtvaardige vrede' willen, wordt het oorlog. (God schiep de wereld met 'chesed', in het Engels prachtig vertaald met 'loving kindness', en 'din', gerechtigheid). De beste leidraad om tot vrede te komen tussen Israëliërs en Palestijnen is, aldus Margalit, het begrip 'fatsoen'.

Margalit wil een vrede die niemand vernedert. Vernedering is een recept voor ellende, stelt hij en verwijst daarbij naar de Vrede van Versailles die het zaad vormde voor de gifplant die Tweede Wereldoorlog heet. Rechtvaardigheid en vrede lijken bij elkaar te horen sinds er in allerlei vredesbesprekingen steeds op is gehamerd dat er een rechtvaardige vrede moet komen. Maar rechtvaardigheid en vrede gaan niet samen, beweert Margalit, die dat tegenover de interviewer summier uitlegt. ,,Niet het verlangen naar rechtvaardigheid, maar woede over specifiek onrecht drijft mensen voort.'' Blijkbaar, zo moet je daaruit concluderen, liggen voor Margalit woede en onrecht niet in elkaars verlengde. Onrecht hoeft niet volledig ongedaan gemaakt te worden om woede weg te kunnen nemen. En die kun je wegnemen door compromissen te sluiten die niet vernederend zijn. In zijn boek 'Decent Society' werkte hij deze redenering uit.

Komen die compromissen er? Israëliërs, Palestijnen/Arabieren en de paus met zijn oude, onwerkbare oplossing van internationaal beheer voor Jeruzalem ertussenin -ze huldigen allen even onverzoenlijke standpunten. Rechtvaardige standpunten in eigen ogen, niet fatsoenlijk in de ogen van Margalit.

Ook in de kwestie van 'het Joodse geld' klinkt de roep om rechtvaardigheid. Awraham Roet, die de Nederlandse Joden in Israël vertegenwoordigt, schreeuwt moord en brand dat het onrechtvaardig is dat niet het hele bedrag teruggaat naar de nog levende overlevenden. En dat de kinderen het deel van hun vervolgde, maar inmiddels overleden ouder krijgen. Zou anders zijn besloten, dan was ongetwijfeld door anderen moord en brand geschreeuwd dat het onrechtvaardig is om het geld alleen te laten gaan naar de overlevenden die nog in leven zijn (en uiteindelijk dus naar hun kinderen die van hen gaan erven). En dat geldt voor het hele verdelingsvoorstel.

Maar wat is, kun je Margalit inderdaad nazeggen, rechtvaardig? Rechtvaardig in ieders ogen? Het lijkt me fatsoenlijk, het verdelingsplan. Maar ja, ik hoor tot de vermaledijde tweede generatie die er volgens Roet en de zijnen met het geld vandoor gaat. Ik ben belanghebbende. En dus vast niet fatsoenlijk. Mij rest slechts een lichtvoetig dansliedje als houvast in de storm.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden