Rechttoe rechtaan venijn in vals taalspel

Eigenlijk gaat 'De Ernst van Ernst' ('The Importance of being Earnest', 1895) van Oscar Wilde nergens over. Alleen al de titelfiguur: die bestaat niet eens. Die is verzonnen.

Om zich regelmatig in het stadsleven te kunnen storten bedient de elegante Jack zich van de naam 'Ernst'. Zijn al even zwierige vriend Algernon noemt zich ook zo om in Jacks landhuis diens pupil Cecily het hof te maken. Cecily en Gwendolen zijn verliefd op Ernst, de een in het landhuis, de ander in de stad. Ze zijn althans verliefd op de naam, niet op de persoon. Zij betwisten elkaar het recht op die liefde met hun dagboek als ultiem bewijs van het meest geldige aanzoek. Alle vier leiden een dubbelleven, al worden wij de aard ervan niet gewaar. Er wordt niets gezegd over wat Jack als Ernst en Algernon als Bunbury - nog een dekmantel - elders uitspoken. En wat de dames aan romantische verdichtsels bijeen fantaseren blijft tussen twee kaften.

Voor de laat-Victoriaanse aristocratie was zo'n leefwijze niet ongebruikelijk. Wilde wist dat als geen ander. Als getrouwd man, vader en gevierd schrijver hoorde hij er helemaal bij tot hij, in hetzelfde jaar dat 'The Importance' uitkwam, wegens homoseksualiteit werd veroordeeld en de elite hem de rug toekeerde. Dat zijn geheime leven openbaar was geworden, was onvergeeflijk. Om die onoprechte houding draait het in 'De Ernst van Ernst'. Niemand is die hij zegt te zijn.

Niet toevallig zal Matin van Veldhuizen, die het stuk bij theatergroep Carrousel regisseert, Jack en Algernon laten spelen door twee homoseksuelen op leeftijd. Want dat Cas Enklaar en Dic van Duin twee jonge dandy's van eind twintig zijn, dat gelooft toch (sorry heren) niemand. Carrousel lijkt het accent te willen leggen op de hypocrisie omtrent leeftijd en seksuele geaardheid. Zo pretendeert de Lady Bracknell van Marlies Heuer met een korte zwaai van haar zilvergrijze haren eeuwig midden dertig te kunnen lijken. En de travestierol van Walter Crommelin als de ongetrouwde gouvernante Miss Prism suggereert dat zij pot is. Een interpretatie die vast hout kan snijden en bij tijd en wijle grappig is, maar haaks staat op Wilde's bedoeling. Carrousel toont wat (mogelijk) verborgen wordt gehouden, terwijl het Wilde juist gaat om het verborgen houden zelf. Wilde is vals en verfijnd, Carrousels venijn is nogal rechttoe rechtaan. Misschien dat de voorstelling me daarom wat teleurstelde, al zal de voorspelbaarheid van handeling en dramatische structuur niet hebben geholpen.

Enkel de schertsende lucht waarin men zijn ware ik, zijn eigenlijke gevoelens heeft weggestopt, heeft Wilde geïnspireerd tot een virtuoos taalspel vol aforismen, spitsvondigheden en bon-mots. De kunst is die schijnwereld serieus te nemen, het laklaagje transparant te maken. Dat vereist een hoge comedy-gevoeligheid waarover niet alle spelers beschikken. Crommelins gouvernante neigt naar karikatuur en Tjeerd Bisschoffs brutale nonchalance als butler is eerder slordig dan een kritische knipoog naar de sociale verhoudingen. De tongen van Karla Wieringa en vooral José Kuijpers zijn scherp, maar hun gedrag is niet snedig genoeg om te verklaren waarom de bitcherige Cecily en Gwendolen zich zo makkelijk door hun galanten laten inpalmen. De dubbelhartigheid in de hoffelijke vrijage van Cas Enklaar en Dic van Duin is wel tastbaar.

Marlies Heuer gebruikt zelfs decor en enscenering om zichtbaar te maken dat een rasechte Lady altijd, ook buiten beeld, vormen en normen in acht neemt. Marc Warning heeft met twee triplex schotten buiten- en stadsleven aangeduid. üén daarvan heeft bloemen en een schouw met gebogen dwarslatjes die alleen tijdens de changementen als rode vlammen worden belicht: dat is pas onecht. Aan de zijkant staan vijf Louis XVI-stoelen voor de acteurs buiten de scène. Heuers personage kijkt als enige toe. Als Jack en Bracknells dochter Gwendolen onverloofd gaan kussen, vonken haar ogen en rept zij zich om hen net op tijd te doen opstaan 'uit deze semi-netelige positie'. Het serpent. Maar zulke op en top Wilde-momenten zijn schaarser dan van Carrousel verwacht mocht worden.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden