'Rechtssysteem Italië is compleet vastgelopen'

Topadvocate stelt dat de chaos bij rechtbanken de rechten en vrijheid van de Italianen aantast en het investeringsklimaat verziekt

Op de ultrakorte lijst van prioriteiten van de Italiaanse premier Matteo Renzi staat ook de hervorming van het juridische systeem. Want rechtszaken duren hier schrikbarend lang. Een civiele zaak tot aan de hoogste rechtbank bijvoorbeeld, duurt gemiddeld meer dan zeven jaar, tegenover een gemiddelde van twee jaar in andere westerse landen. En voor een scheiding zijn in Italië gemiddeld 640 dagen nodig, terwijl dat in de Europese Unie gemiddeld 170 dagen is. Economen benadrukken dat een efficiënt juridisch systeem, waarin beslissingen binnen een redelijke termijn worden genomen, onmisbaar is voor duurzame economische groei. Het zorgt onder andere voor een gunstig zakenklimaat en trekt buitenlandse investeringen aan.

Advocate Giulia Bongiorno (48) brengt haar hele werkzame leven al door in Italiaanse rechtszalen. "Rechtszaken binnen een redelijke termijn afronden zou prioriteit nummer één van Renzi moeten zijn", zegt ze. "De rechtsgang is volkomen verlamd. Dat tast niet alleen onze economie aan, maar ook onze persoonlijke vrijheid en rechten."

Tot wat voor ellende leidt die verlamming in de praktijk?

"Het ergste geval dat ik me herinner, was dat van een cliënte in Palermo die aangifte deed van huiselijk geweld. Het Openbaar Ministerie kwam er niet aan toe die kwestie te onderzoeken. Drie maanden later is ze vermoord. Wat ook vreselijk is: bedrijven die failliet gaan. Als een ondernemer wordt verdacht van grote belastingfraude kan justitie het betreffende bedrijf in beslag nemen, en dus stilleggen. Als die ondernemer na acht jaar wordt vrijgesproken, is zijn bedrijf bankroet."

Wordt dit probleem veroorzaakt door het klassieke Italiaanse gebrek aan organisatie en efficiëntie?

"Ik vrees van wel. Inmiddels is er een gigantische achterstand. Elke rechtszaak die begint, loopt onmiddellijk vertraging op. Het hele systeem is belabberd georganiseerd. Het gaat om de banaalste zaken. Er zijn rechtszaken die beginnen en dan blijkt een van de partijen niet aanwezig omdat die niet op de hoogte is gesteld van de zittingsdatum. Het komt voor dat iedereen naar de rechtbank voor een zitting komt, maar er geen zaal beschikbaar is. Er wordt nog belachelijk weinig digitaal gedaan. En waarom kan er in de rechtbanken na 14.00 uur geen zaak meer dienen?

"Justitie en rechtbanken moeten als een efficiënt bedrijf worden gerund. Er moeten termijnen worden vastgesteld. Is het een zaak X, met zo veel getuigen? Dan gaan we daar zo lang over doen. Nu is het: 'We beginnen een rechtszaak en zien wel wanneer die eindigt'."

Bent u zelf ook niet onderdeel van het probleem? Er zijn in Italië abnormaal veel advocaten, die er financieel belang bij hebben om processen te rekken.

"Sommige advocaten halen alle geoorloofde trucs uit de kast om een zaak te laten verjaren. De remedie is simpel: schrap die trucs uit de regels. Dat er veel advocaten zijn, is bijzaak. Dit argument wordt gebruikt door diegenen die de disorganisatie niet willen toegeven."

Denkt u dat Italianen in staat zijn om dit systeem goed te organiseren?

"Als ze het willen. Er zijn voorbeelden van rechtbanken die op rolletjes lopen. Dus het kan wel. Ik denk dat de politiek dit probleem niet op wíl lossen. Het is geen sexy onderwerp voor een verkiezingscampagne. Silvio Berlusconi, die jarenlang heeft geregeerd, was alleen bezig met justitie in relatie tot zichzelf.

"Maar dit is een zeer belangrijk thema. U moest eens weten hoe vaak ik hier op kantoor potentiële investeerders uit Japan en China heb die van mij willen horen hoe riskant hun investeringen zijn. Ze overwegen een stadion te bouwen, of miljoenen euro's in een zonnepanelenproject te steken. 'Wat gebeurt er in dit land als ik word opgelicht?', vragen ze. Ik moet dan zeggen dat iedereen hier wordt gegijzeld door een systeem dat compleet is vastgelopen. En dat in dit land steeds meer debiteuren niet betalen omdat ze weten dat er eeuwen voorbij gaan tot de rechter hen dwingt te betalen. Hoe denkt u dat die investeerders reageren? Die vluchten."

Renzi belooft dit probleem aan te pakken. Gaat hem dat lukken?

"Er is nu een groot corruptieschandaal in Rome en Renzi roept dat omkopers zwaarder zullen worden gestraft. Maar wat hebben we daaraan, als we niet kunnen garanderen dat de rechtszaak tegen de omkoper op tijd wordt afgerond? Onlangs kon een vervuilend bedrijf niet worden veroordeeld omdat de zaak was verjaard. Renzi roept dan dat de verjaringstermijnen zullen worden verlengd. Ik zie dat hij zich concentreert op het soort kraag dat we op de jas gaan zetten. Wordt het een bontkraag of een capuchon? Terwijl er niemand is die eerst de jas naait! Renzi is levendig, intelligent en bruisend, maar hij heeft zijn beperkingen. Deze materie is zo'n beperking. Helaas is mijn indruk dat onze premier de ernst van het probleem niet bevat."

Wie is Giulia Bongiorno?

Giulia Bongiorno - 48 jaar geleden geboren in Palermo - is een van meest succesvolle advocaten van Italië. Ze is én petite én een dijk van een vrouw en houdt kantoor op een prachtig, prestigieus plein in de binnenstad van Rome. Halverwege de jaren negentig werd ze een Bekende Italiaan door ex-premier Giulio Andreotti, die in de Siciliaanse hoofdstad terecht stond voor maffiabanden, te verdedigen. Bongiorno is gespecialiseerd in strafrecht, en dan vooral in witteboordencriminaliteit.

In 2006 werd ze Kamerlid voor de rechtse Alleanza Nazionale. Twee jaar later werd de topadvocate herkozen, en voorzitster van de parlementaire justitiecommissie. Bij de verkiezingen in 2013 was ze kandidate voor de Senaat voor de partij van Mario Monti, maar is ze niet gekozen. Bongiorno is momenteel niet politiek actief. Wel runt ze samen met tv-presentatrice Michelle Hunziker een stichting die mishandelde vrouwen bijstaat en huiselijk geweld aan de orde stelt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden