Rechtse regering Japan: zonder migranten redden we het niet

Een Indonesische gastarbeider in de Nakamoto fabriek in Oizumi. Beeld AFP

De vergrijzing slaat hard toe in Japan. Wie gaat er straks de vakken vullen of de ouderen verzorgen?

In alle winkels, restaurants en hotels in Tokio zie je buitenlandse gezichten. Vooral Chinezen, Vietnamezen en Indonesiërs staan achter kassa’s, in keukens, of ze maken kamers schoon. Officieel kunnen zij niet aan het werk zijn in Japan, maar het sterk vergrijzende land heeft deze migranten nu eenmaal nodig.

Japan heeft lang vastgehouden aan het beeld van een homogene samenleving, waar iedereen dezelfde culturele achtergrond heeft. Immigratie wordt in Japan niet wenselijk geacht, die zou niet passen bij de eilandmentaliteit van de bevolking met haar eigen taal en cultuur. Maar de rechtse regering van premier Shinzo Abe heeft een omslag gemaakt. 

In de nacht van vrijdag op zaterdag nam het Japanse Hogerhuis een nieuwe wet aan, die de komst van werknemers gemakkelijker maakt. Het Lagerhuis stemde daar eerder al mee in, in april moeten de migranten naar Japan komen. Lager geschoolden kunnen vijf jaar blijven, voor hogeropgeleiden is verlenging mogelijk. 

“De regering heeft heel lang de andere kant op gekeken”, zegt Keiichiro Hamaguchi. Hij is hoofd onderzoek bij The Japan Institute for Labour Policy and Training in Tokio, een aan de overheid gerelateerd instituut dat onderzoek doet naar werkgelegenheidsbeleid. “Onder­tussen kwamen de buitenlanders wel, zogenaamd als ‘stagiair’.” Dat woord wordt gebruikt voor allerlei mensen die in feite gewoon betaald aan het werk zijn, met tijdelijke contracten. 

“Nu zegt de regering voor het eerst: oh, er is een tekort, immigratie is nodig. Dat is tenminste eerlijk beleid en dat is niet slecht.” Maar Hamaguchi, die zich vooral bezighoudt met de arbeidsmarkt en gelijke kansen, vindt dat de overheid nu overhaast te werk gaat. “In april moet de nieuwe wet al van kracht worden, dat is veel sneller dan zulke wijzigingen gewoonlijk in Japan worden doorgevoerd. En de regering hanteert ook geen principes, zoals: welke buitenlanders hebben we eigenlijk nodig?”

Mythe

“Japan is allang een immigratieland”, reageert Yu Korekawa, onderzoeker bij het National Institute of Population and Social Security Research in Tokio. Het beeld van Japan als homogene samenleving is wat hem betreft een mythe. “Er waren al veel langer Koreanen in Japan, nu zijn er ook andere buitenlanders. De grootste groep zijn de Chinezen, daarnaast zijn er andere Aziaten, zoals Vietnamezen en Nepalezen. Al met al is het totaal aantal mensen van buitenlandse afkomst in Japan hoger dan je in de statistieken terugvindt.”

Volgens die statistieken zijn er nu 1,3 miljoen buitenlandse werknemers, ongeveer 1 procent van de bevolking. Volgens Korekawa en andere experts zijn er in feite nu al meer. Vanaf 1982 kwamen de zogeheten ‘trainees’ naar Japan, vanaf 1993 de ‘interns’.

Sinds 2012 heeft Japan een puntensysteem voor buitenlandse werknemers, zoals Canada en Australië. Vanaf 2016 konden ook buitenlanders in de zorg komen werken en vanaf vorig jaar ook huishoudelijke hulpen. 

Populisme

De nieuwe plannen kunnen volgens de regering zorgen voor de komst van 345.150 mensen in de komende vijf jaar, maar het is niet duidelijk waar die schatting op is gebaseerd. Hamaguchi vreest voor de gevolgen als straks weer een economische crisis uitbreekt. “Dan zijn er minder banen, gaan de Japanse werklozen klagen en ik vrees dat hun woede zich zal richten tegen buitenlanders. Politici kunnen daarop inspelen, dat is in Europa ook gebeurd. De vraag van de werkgevers is nu wel begrijpelijk, maar we moeten die matigen.”

“Ja, populisme zou ook in Japan kunnen aanslaan”, erkent Korekawa. “Sommige kranten hameren nu al op misbruik van sociale voorzieningen door immigranten.” Premier Abe staat de opkomst van populisten vooralsnog in de weg. “Hij is de held van rechts. Maar hij vertelt niet waarom de wetswijziging nodig is. Dat kan in de toekomst tot problemen leiden, als mensen hem achteraf kwalijk nemen dat hij de deur heeft opengezet.”

Hamaguchi ziet een alternatief voor de komst van migranten: hij vindt dat Japanse ouderen meer ingezet moeten worden. “De pensioenleeftijd is al verhoogd, van 60 naar 65 jaar, en nu is er sprake van een verdere verhoging naar zeventig.” Japanners hebben de hoogste levensverwachting ter wereld, na de inwoners van Monaco: ze leven gemiddeld 85,5 jaar, de vrouwen wat langer en de mannen wat korter.

Emancipatie

Maar hij wil ook meer jongeren laten werken. “Te veel jongeren gaan direct naar de universiteit en studeren dan jarenlang. Ik denk dat het beter is, voor henzelf en voor de samenleving, als ze eerst gaan werken.”

Vrouwen, die traditioneel thuis bleven, zijn de afgelopen jaren al meer gaan werken. Maar de zorgtaken moeten nog wel beter verdeeld worden, vindt Hamaguchi. “Mannen moeten thuis meer verantwoordelijkheid nemen, voor hun kinderen en hun ouders.”

Korekawa blijft erbij dat buitenlanders nodig zijn. “De tekorten zijn structureel, daar hebben we nog zeker vijftig jaar mee te maken.” Hij vindt een versoepeling van de immigratieregels niet alleen economisch nodig, maar ook principieel. “Het is een kwestie van mensenrechten: de volgende stap is dat we erkennen dat mensen het recht op migratie hebben, om hun leven te verbeteren. Ja, ik weet het: de wereldwijde trend is dat de grenzen dichtgaan. Japan, dat altijd gesloten was, gaat juist de andere kant op.”

Lees ook: Vergrijzend Japan zet deur open voor buitenlandse werknemers

Japan gaat veel meer buitenlandse werknemers toelaten. De sterke vergrijzing dwingt de regering van premier Shinzo Abe tot een beleidswijziging: vanaf april volgend jaar kunnen honderdduizenden migranten aan de slag

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden